المدينة الفاضلة في المدائح (رؤية نقدية إلي مدائح ابن الرومي)

المؤلفون
حسين ايمانيان
نصرالله شاملي
عبدالغني ايرواني زاده
المستخلص

يعتبر المدح، أکثر الأنواع الأدبية الکلاسيکية رواجاً في الشعر العربي و الفارسي. و قد أجري منذ أقدم الأزمان شتي البحوث علي هذا النوع الأدبي، ولکن من حيث أنّ الشاعر المداح -عادتاً- لم يکن يحسب لنفسه التزاما قبال المجتمع و الشعب الإنساني، لا يعتبر النقاد عامة، هذه الأشعار إلا أباطيل و أکاذيب قد أنشدت إقناعاً للحاکم و جسراً لوصول الشاعر إلي آماله و رغباته المادية. يتناول هذا المقال، موضوع  المديح عامة و عند ابن‌الرومي خاصة و ينقده من حيث   علم اجتماع الأدب؛ ليبين أولا مدي أثر هذه الأشعار ودورها البارز للشعب الماضي، و من جهة أخري يوضح  مهمة القاريء المعاصر أمامها؛ و أخيرا  يستشف من خلال مدائح ابن‌الرومي، المدينة الفاضلة الموجودة في ذهن الشاعر و المجتمع المطلوب لدي الشعب الذي يعيش في ذلک المجتمع، و يستنتج أن المدائح- و إن تُعدّ نصوصا غير ملتزمة أمام الإنسان و آماله و مشاکله- ولکن يتمکن القاريء المعاصر من کشف مجتمع الشاعر و أهواء الحکام و رغبات الناس و طلباتهم من خلال هذه الأشعار. المقال الحاضر يفتح  بابا  نحو قراءات جديدة  عن هذا النوع  الأدبي الرائج في القديم و نقده من حيث علم اجتماع الأدب في الأدبين العربي و الفارسي. من النقاط التي نستشفها من خلال مديح ابن‌الرومي للمجتمع الإسلامي في القرن الثالث هي: العلاقة الثنائية بين الممدوح و الشاعر، الحاجة المستمرّة إلي بطل يصلح الأمور، الدکتاتورية الدينية في المجتمع، عدم الأمن السياسي و الاقتصادي، عدم رضا الشعب المسلم من الأوضاع السائدة، و الحسرة علي الماضي.

الكلمات الرئيسية

عنوان المقالة Persian

جامعه آرمانی در مدایح (با نگاهی به مدایح ابن¬رومی)

المؤلفون Persian

حسین ایمانیان
نصر الله شاملی
عبدالغنی ایروانی زاده
المستخلص Persian

"مدح"گسترده­ترین گونه ادبی و رایج ترین آن در شعر کلاسیک فارسی و عربی است. جستار پیش رو، به بررسی مدح به طور کلی و به ویژه در شعر ابن رومی شاعر عرب­زبانِ قرن سوم هجری از دید جامعه­شناسی می­پردازد؛ تا از یک سو کارکرد متون مدحی در گذشته، و از سوی دیگر وظیفه خواننده معاصر را در برابر آن معین کند. نیز با کشف آرمان­شهر شاعر و جامعه آرمانی مردم از میان این اشعار، به این نتیجه می­رسد که اگر چه مدایح، نوشته­هایی بدون تعهد در برابر جامعه­اند، اما شناخت جامعه همزمان با آن و حاکمان و مردمان و خواسته­هایش را به راحتی می توان در آن یافت. از جمله نکاتی که درباره جامعه قرن سوم از مدایح ابن­رومی برداشت می­شود، عبارتند از: پیوند دو سویه حاکم و شاعر، قهرمان پروری در جامعه، وجود استبداد و دیکتاتوری با تکیه بر ایدئولوژی دینی، نبود امنیت سیاسی و اقتصادی، کشاکش برای صاحب شدن قدرت، و ناخشنودی مردم از وضع موجود و حسرت بر گذشته.

الكلمات الرئيسية Persian

ابن رومی
مدح
آرمان شهر
-       ابن­خلّکان، احمد بن محمد بن ابی­بکر: وفیات الأعیان وأنباء أبناء الزمان، تحقیق احسان عباس، دار الکتب العلمیه، بیروت، لبنان، بی­تا.
-       ابن­الرومی، علی بن عباس: دیوان، شرح أحمد حسن بسبح، دارالکتب العلمیه، بیروت، لبنان، چاپ نخست، 1415ﻫ- 1994م.
-       أبوشقرا، محیی الدین یوسف: مدخل إلی سوسیولوجیا الأدب العربی، المرکز الثقافی العربی، بیروت، لبنان، چاپ نخست، 2005م.
-       اصیل، حجت الله: آرمان شهر در اندیشه ایرانی، نشر نی، تهران،1381ش.
-       الأمین، محسن: أعیان الشیعه، تحقیق حسن الأمین، دار التعارف للمطبوعات، بیروت، چاپ نخست، 1406ﻫ- 1986م.
-       انوری ابیوردی: دیوان، به اهتمام تقی مدرسی رضوی، نشر امیر کبیر، تهران، ایران، 1364ش.
-       با قادر أبوبکر أحمد: قراءات فی علم اجتماع الأدب، دار الهادی، بیروت، لبنان، چاپ نخست، 1425ﻫ -2004م.   8) بدوی احمد احمد: أسس النقد الأدبی عند العرب، نهضه مصر للطباعه و النشر،  القاهره، 2003م.
-       بیرونی،أبوریحان: آثار الباقیه، ترجمه اکبردانا سرشت، انتشارات امیرکبیر، تهران، چاپ سوم، 1363ش.
-       حسین، طه: المجموعه الکامله للمولفات، دار الکتاب اللبنانی و مکتبه المدرسه، بیروت، لبنان، 1982م.
-       زرین کوب، عبدالحسین: شعر بی دروغ شعر بی نقاب، انتشارات جاویدان، تهران، چاپ چهارم، 1363ش.
-       سجادی، سید جعفر: نقد تطبیقی ادبیات ایران و عرب، شرکت مولفان و مترجمان ایران، تهران، چاپ اول، 1361ش.
-       سلیمان، فتوح شعیب محیی الدین:خصایص الأسلوب فی شعر ابن­الرومی، دار الوفاء، المنصوره، چاپ نخست، 1424ه-2004م.
-       شاربونیه، ژرژ: مردم شناسی و هنر(گفت و شنود با کلود لوی استروس)، ترجمه حسین معصومی همدانی، نشر گفتار، تهران، چاپ نخست، 1372ش.
-       الشایب، احمد: تاریخ الشعر السیاسی إلی منتصف القرن الثانی، دار القلم، بیروت، لبنان، چاپ پنجم، بی تا.
-       شفیعی کدکنی، محمدرضا: زمینه اجتماعی شعر فارسی، نشر اختران و زمانه، تهران، چاپ نخست، 1386ش.
-       .........................................: مفلس کیمیافروش نقد و تحلیل شعر انوری، انتشارات سخن، تهران، چاپ دوم، 1374ش.
-       ضیف، شوقی: العصر العباسی الثانی، دار المعارف، مصر، چاپ دوم، بی تا.
-       .....................: فصول فی الشعر و نقده، دار المعارف، مصر، چاپ دوم بی تا.
-       طبانه، بدوی: التیارات المعاصره فی النقد الأدبی، دار الثقافه، بیروت، لبنان، 1405ﻫ- 1985م.
-       عفیفی، محمد الصادق: بشاربن برد دراسه و شعر، دار الرائد العربی، چاپ نخست، 1403ﻫ - 1983م.
-       العقاد، عباس محمود: ابن الرومی حیاته من شعره، دار الکتاب العربی، بیروت، لبنان، چاپ هفتم، 1968م.
-       متز، آدام: الحضاره الإسلامیه فی القرن الرابع الهجری أو عصر النهضه فی الإسلام، تعریب محمد عبدالهادی أبوریده، دارالکتاب العربی، بیروت، لبنان، چاپ پنجم، بی تا.
-       محمد، حسین محمد: الهجاء و الهجاؤون فی صدر الإسلام، دار النهضه العربیه، بیروت، لبنان، چاپ دوم، بی تا.
-       نادری، نادر: برآمدن عباسیان، ایدئولوژی مذهبی و اقتدار سیاسی، ترجمه عبدالحسین آذرنگ، نگار نادری، انتشارات سخن، تهران، چاپ نخست، 1384ش.
-       ناصر، خسرو: دیوان، تصحیح سید نصرالله تقوی، موسسه مطبوعاتی امیرکبیر، تهران، چاپ نخست، 1335ش.
-       وزین پور، نادر: مدح داغ ننگ بر سیمای ادب فارسی، انتشارات معین، تهران چاپ نخست، 1340 ش.
-       هدّاره، محمد مصطفی: اتجاهات الشعر العربی فی القرن الثانی الهجری، دار المعارف، مصر، چاپ دوم، بی تا.

  • تاريخ الاستلام 09 مايو 2012