البنية القصصية و الموسيقية في «إرادة الحياة »

المؤلف
هومن ناظميان
المستخلص
غيّرت مدرسة الشکلانيين الروس مسار الدراسات الأدبية و النقدية تغييرا رائعا منذ بدايات القرن العشرين حيث اعتبرت الأثر الأدبي کيانا مستقلا بذاته بغض النظر عن الظروف الاجتماعية و البيئية و السياسية التي نشأ الأثر فيها و رکزت علي دراسة النص الأدبي و اعتبرته مجموعة من العناصر المتماسکة المتلاحمة .
تهدف هذه المقالة إلي دراسة قصيدة «إرادة الحياة »للشاعر التونسي المرموق أبي القاسم الشابي علي منطلق التحليل الشکلاني و في هذا الصدد ندرس بنيتين لهذه القصيدة: البنية القصصية و البنية الموسيقية.
توضح هذه الدراسة أن قصيدة «إرادة الحياة» تتمتع بالوحدة العضوية و التماسک و التلاحم بين أجزائها المختلفة. تشبه البنية القصصية فيها قصة ذات ستة أجزاء تتمتع ببعض عناصر القصة الفنية. وللبنية الموسيقية بصفة عامة، وخاصّةً التوازن الصوتي فيها دور رئيسي في إبراز القيم التعبيرية.

الكلمات الرئيسية

عنوان المقالة Persian

ساختار داستانی و موسیقایی در إرادة الحیاة

المؤلف Persian

هومن ناظمیان
المستخلص Persian

دیدگاه­های منتقدانة شکل­گرایان روس، تحول شگرفی در خوانش ادبی پدید آورد، به گونه­ای که در تحلیل متن ادبی، خود متن به عنوان مجموعه ای یکپارچه و مستقل در کانون توجه قرار گرفت و عوامل بیرون از متن مانند پدیدآورنده، اوضاع اجتماعی- سیاسی و فرهنگی دورانی که متن در آن شکل گرفته،و... درجة دوم و فرعی تلقی شد.
 بررسی ساختار داستانی و ساختار موسیقایی قصیدة «إرادة الحیاة » - اثر شاعر نامدار تونس، ابوالقاسم شابی - در چارچوب رویکرد شکل­گرایی نشان می­دهد که این قصیده از ساختاری منسجم و یکپارچه برخوردار است و میان اجزاء و ساختارهای آن هماهنگی و انسجام کاملی دیده می­شود. شاعر از برخی عناصر داستان برای بیان مفاهیم خود در قالب یک قصه کوتاه بهره برده است ؛ هرچند این ساختار دارای همه عناصر قصه نیست. در ساختار موسیقایی، هماهنگی و توازن آوایی به ویژه تکرار صامتها و مصوتها (واج آرایی، هم آوایی و تکرار واژگان) سهم عمده ای در فرایند برجسته سازی این قصیده دارد

الكلمات الرئيسية Persian

ابوالقاسم الشابی
إرادة الحیاة
شکل گرایی
ساختار داستانی
ساختار موسیقایی
-      اخوت، احمد، دستور زبان داستان، اصفهان، نشر فردا، چاپ اول، 1371 .
-      التلیسیی ؛ خلیفة محمد ؛ الشابی و جبران، بیروت: دارالثقافة، الطبعة الثانیة، 1967 .
-      الجیلانی، حلام ؛ «المناهج النقدیة المعاصرة من البنیویة إلی النظمیة »، الموقف الأدبی، العدد 404، کانون الأول 2004، اتحاد الکتاب العرب بدمشق www.awu-dam.org .
-   سجودی، فرزان ؛ در آمدی بر نشانه شناسی شعر، مجموعه مقالات چهارمین کنفرانس زبان شناسی نظری و کاربردی، گردآورنده علی میرعمادی، تهران، دانشگاه علامه طباطبایی، 1379 .
-      الشابی ابوالقاسم ؛ دیوان أغانی الحیاة، بیروت: دارالقلم، الطبعة الثانیة، 1997 .
-      شفیعی کدکنی، محمد رضا ؛ موسیقی شعر، تهران: آگه، چاپ ششم، 1379 .
-      شمیسا، سیروس ؛ نگاهی تازه به بدیع، تهران: فردوس، چاپ چهاردهم، 1381.
-      ----،------ ؛ کلیات سبک شناسی، تهران، میترا، چاپ اول از ویرایش دوم، 1384 .
-      الصالح، صبحی ؛ دراسات فی فقه اللغة، بیروت: دارالعلم للملایین، چاپ پانزدهم، 2002.
-      صفوی، کورش ؛ از زبان شناسی به ادبیات، ج اول: نظم، تهران: سوره مهر، چاپ اول، 1383.
-      عباس، حسن، خصائص الحروف العربیة و معانیها، اتحاد الکتاب العرب بدمشق، 1998 .
-      عزام، محمد ؛ «النقد بین النص و المتلقی »، جریدة الأسبوع الأدبی، العدد 920، 21/8/2004 إتحاد الکتاب العرب بدمشق www.awu-dam.org .
-      علوی مقدم، مهیار ؛ نظریه های نقد ادبی معاصر ؛ تهران: سمت، چاپ اول، 1377.
-      غیاثی، محمد تقی ؛ درآمدی بر سبک شناسی ساختاری، تهران: شعله اندیشه، چاپ اول، 1368.
-      فضل، صلاح ؛ علم الأسلوب و النظریة البنائیة، مج 2، القاهرة و بیروت، دارالکتاب المصری و اللبنانی، الطبعة الأولی، 2007 .
-      مکاریک، ایرنا ریما ؛ دانشنامه نظریه های ادبی معاصر، مهران مهاجر و محمد نبوی ؛ تهران: انتشارات آگه، چاپ اول: 1384
-      میرسکی  د. س ؛ تاریخ ادبیات روسیه، ابراهیم یونسی، تهران: امیرکبیر، چاپ اول، 1355.
-      میر صادقی، جمال ؛ عناصر داستان ؛ چاپ چهارم، تهران ؛ سخن ؛ 1380.

  • تاريخ الاستلام 09 ديسمبر 0836