طهران، شارع وليعصر(عج)، شارع توانير، حي نظامي كنجوي، زقاق هفت بيكر(٨)، شارع نظامي كنجوي، بناء رقم ٣٣، مؤسسة بيمه اكو للتعليم العالي، جامعة علامة طباطبائي، الطابق ٦، الغرفة ٦٠٧، اللجنة الإيرانية للغة العربية وآدابها، الرمز البريدي ١٤٣٤٨٦٣١١١

نوع المستند : علمی - پژوهشی

المؤلفون

1 دانشجوی مقطع دکتری، دانشگاه رازی کرمانشاه، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، کرمانشاه، ایران

2 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه رازی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ایران، کرمانشاه

3 استاد گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه رازی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ایران، کرمانشاه

4 استاد گروه فرانسه، دانشگاه تربیت مدرس، دانشکده علوم انسانی، ایران، تهران

المستخلص

محمود درویش یکی از شاعران معاصر ادب عربی است که سروده­هایش، بازتاب آمال و آلام سرزمین فلسطین است. «زن» و «میهن» از پر بسامدترین مفاهیمی هستند که در سروده­های وی نقش­ آفرینی کرده­اند. این دو مفهوم در بسیاری از اشعار درویش، به هم پیوند خورده­ و ترکیبی دوگانه­ تشکیل داده­اند. این جستار می­ کوشد تا دوگانه «زن/میهن» را بر اساس نظام عاطفی گفتمان به شیوه­ای توصیفی – تحلیلی، در برخی اشعار وی بررسی کند و به این پرسش پاسخ دهد که: در سروده­ هایی از محمود درویش که «زن/میهن» محور اصلی مضمون است، چگونه خلق و طغیان معنا را می­توان بر اساس نظام عاطفی گفتمان تبیین نمود؟ نظام عاطفی گفتمان، یکی از گونه­ های گفتمانی در نشانه معناشناسی است که به رابطه میان مجموعه نشانه ­های صورت (دال­ها) و محتوا (مدلول­ها) توجّه می­کند. زیرا در بستر همین روابط دالی و مدلولی است که حضور ادراکی شوش­گران اتّفاق افتاده و آفرینش معنا ممکن می­گردد. نتایج نهایی این گفتار بیانگر آن است که نظام عاطفی گفتمان در این اشعار، مبتنی بر ساز و کاری ادراکی، جسمانه‌ای و تنشی است که عمدتاً شاعر، دو مفهوم «زن» و «میهن» را به عنوان دست­افزاری هنری برای انتقال معانی رنج و اندوه مردم فلسطین  به کار گرفته است تا به واسطه آنها، بتواند احساس مخاطب را نیز برای درک این معانی با خود همراه نماید و به عبارت بهتر، از طریق استعلای مفهوم زن به مفهوم وطن، به دنبال نفی این دوگانگی است.

الكلمات الرئيسية

عنوان المقالة [Persian]

بررسی نشانه معناشناختی نفی دوگانه «زن/ میهن » در اشعار محمود درویش براساس رویکرد نظام عاطفی گفتمان

المؤلفون [Persian]

  • الهه تمیمی 1
  • علی دودمان کوشکی 2
  • علی سلیمی 3
  • حمیدرضا شعیری 4

1 دانشجوی مقطع دکتری، دانشگاه رازی کرمانشاه، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، کرمانشاه، ایران

2 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه رازی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ایران، کرمانشاه

3 استاد گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه رازی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ایران، کرمانشاه

4 استاد گروه فرانسه، دانشگاه تربیت مدرس، دانشکده علوم انسانی، ایران، تهران

المستخلص [Persian]

محمود درویش یکی از شاعران معاصر ادب عربی است که سروده‌هایش، آینه‌ای برای انعکاس آمال و آلام سرزمین فلسطین است. «زن» و «زمین» از پر بسامدترین مفاهیمی هستند که در سروده‌های وی نقش‌آفرینی کرده‌اند. این دو مفهوم، در بسیاری از اشعار درویش به هم پیوند خورده‌ و ترکیبی دوگانه‌ تشکیل داده‌اند. این جستار به شیوه‌ای توصیفی – تحلیلی، کوشش نموده‌است تا دوگانه «زن/میهن» را بر اساس نظام عاطفی گفتمان، در اشعار وی مورد بررسی قرار دهد. نظام عاطفی گفتمان، یکی از گونه‌های گفتمانی در نشانه – معناشناسی است که رابطه میان مجموعه نشانه‌های صورت (دال‌ها) و محتوا (مدلول‌ها) را مورد توجّه قرار می‌دهد؛ زیرا در بستر همین روابط دالی و مدلولی است که حضور ادراکی شوش‌گران اتّفاق افتاده و آفرینش معنا ممکن می‌گردد. پژوهش حاضر بر آن است که به این پرسش پاسخ دهد که: در سروده‌هایی از محمود درویش که «زن/وطن» محور اصلی مضمون است، چگونه خلق و طغیان معنا را می‌توان بر اساس نظام عاطفی گفتمان تبیین نمود؟چگونه می‌توان آفرینش معنا رابر اساس نظام عاطفی گفتمان تشریح کرد؟نتایج نهایی این گفتار بیانگر آن است که نظام عاطفی گفتمان در این اشعار، مبتنی بر ساز و کاری ادراکی، جسمانه‌ای و تنشی است که عمدتاً شاعر، دو مفهوم «زن» و «میهن» را به عنوان دست‌افزاری هنری برای انتقال معانی رنج و اندوه مردم فلسطین به کار گرفته‌است تا به واسطة آنها، بتواند احساس مخاطب را نیز برای درک این معانی تراژیک با خود همراه نماید و از طریق استعلای مفهوم زن به مفهوم وطن، به دنبال نفی این دوگانگی است.

الكلمات الرئيسية [Persian]

  • نشانه – معناشناسی
  • نظام عاطفی گفتمان
  • محمود درویش
  • زن
  • میهن