تحلیل جلوه‌های زیبایی‌شناختی تکرار هندسی در سوره آل‌عمران

نوع المستند : پژوهشی

المؤلفون
طیبه محترم نجاد 1
محمد غفوري فر 2
سبحان کاوسی 3
1 ماجیستر في قسم اللغة العربیة و آدابها، بجامعة کوثر بجنورد، کلیة الآداب والعلوم الإنسانیة، ایران، بجنورد
2 أستاذ مساعد في قسم اللغة العربیة و آدابها، بجامعة کوثر بجنورد، کلیة الآداب والعلوم الإنسانیة، ایران، بجنورد
3 أستاذ مساعد في قسم اللغة العربیة وآدابها بجامعة کوثر بجنورد، کلیة الأداب والعلوم الإنسانیة، ایران، بجنورد
10.22034/iaall.2023.391798.2784
المستخلص
تکرار هندسی یکی از دانش‌های نوظهوری است که برای تبیین ارزش تکرار از اهمیت زیادی برخوردار است. این شکل از تکرار به جهت هندسه خاصی که دارد، در انسجام آوایی و معنایی کلام نقش چشمگیری داشته و با ابعاد هنری و زیبایی‌شناختی اثر پیوند برقرار می­کند. در قرآن کریم پدیدة تکرار هندسی به‌عنوان یکی از اسلوب­های بیانی در افادة مفاهیم و مضامین مورد نظر نقش اساسی دارد. در میان سُوَر قرآن کریم، تکرارهای کلامی در بافت سورة آل­عمران از یک معماری و نظم خاصی تبعیت می­کند که موجب پیدایی گونه­های مختلفی از تکرار هندسی می­شود. پژوهش حاضر بر آن است تا با روش توصیفی ـ تحلیلی، کارکرد زیبایی‌شناختی تکرار هندسی و نقش برجستة این نوع تکرار در سورة آل‌عمران را بررسی کند. در این راستا آیات سورة آل­عمران از نظر تکرار هندسی مورد بررسی و پژوهش قرار گرفته و با ارائه شواهدی معلوم گشت که انسجام ساختاری و معنایی سوره آل‌عمران تا حد زیادی مرهون تکرارهای هندسی است و در میان انواع تكرار هندسی، تکرار استهلالي، ختامي، هرمي، دايره­اي و تراكمي در اين سوره حضور گسترده­ای دارند پرواضح است که این بسامد چشمگیر در این سوره بیانگر هماهنگی نظم و ایقاع به­کار رفته در ساختار و بافت کلام جهت ادای پیام سوره است. در این سوره متناسب با هدف و غرض آن، از تکرار هندسی جهت تأکید و تثبیت پیام­ها و برجسته­سازی مفاهیم در ذهن مخاطب، گسترش معنا و ... بهره گرفته شده است.

الكلمات الرئيسية

عنوان المقالة Persian

دراسة جمالية للتكرار الهندسي في سورة آل عمران

المؤلفون Persian

طیبه محترم نژاد 1
محمد غفوری فر 2
سبحان کاوسی 3
1 کارشناس ارشد زبان و ادبیات عربی، دانشگاه کوثر بجنورد، دانشکده علوم انسانی، ایران، بجنورد
2 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه کوثر بجنورد، دانشکده علوم انسانی، ایران، بجنورد
3 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه کوثر بجنورد، دانشکده علوم انسانی، ایران، بجنورد
المستخلص Persian

التكرار الهندسي من العلوم الحديثة والمهمة للغاية والذي يسعی لشرح قيمة التكرار وإفرازاته الدلاليّة. نظرًا للهندسة الخاصة، يلعب هذا الشكل من التكرار دورًا مهمًا في التماسك الصوتي والدلالي للكلمة ويؤسس ارتباطًا في الجوانب الفنية والجمالية للعمل الأدبي. في القرآن الكريم، تلعب ظاهرة التكرار الهندسي باعتبارها نمطًا فاعلًا من أنماط التعبير دورًا أساسيًا في نقل المفاهيم والموضوعات المقصودة. من بين سور القرآن الكريم، نتتبع التكرارات اللفظية في سياق سورة آل عمران بنية وترتيبًا، ونسعی إلی کشف ما تؤديه إلى إيجاد أنواع مختلفة من التكرار الهندسي. تهدف هذه الورقة البحثية بالاعتماد علی المنهج الوصفي - التحليلي إلى معرفة الوظيفة الجمالية للتكرار الهندسي والدور البارز لهذا النوع من التكرار في سورة آل عمران. في هذا الصدد، تم رصد ودراسة آيات سورة آل عمران من حيث التكرار الهندسي، في هذا الصدد، تم معالجة آيات سورة آل عمران ودراستها من حيث التكرار الهندسي، ومن خلال تقديم الأدلة، وقد وجدنا أن الترابط البنيوي والدلالي لسورة آل عمران يرجع إلى حد كبير إلى التكرار الهندسي، ومن بين أنواع التكرار الهندسي تجدر الإشارة إلی التكرار الاستهلالي، والختامي، والهرمي، والدائری، والتراكمي إذ نری لها حضورًا واسعًا في هذه السورة، ومن الواضح أن هذا التكرار المکثّف في هذه السورة يدل على انسجام النظام والإيقاع المستخدم في بناء وسياق الخطاب لإيصال رسالة السورة. في هذه السورة، وفقًا لغرضها، تم استخدام التكرار الهندسي للتأكيد على الرسائل وتثبيتها وإبراز المفاهيم في ذهن الجمهور وتوسيع المعنى وما إلى ذلك من المقاصد والدلالات.

الكلمات الرئيسية Persian

القرآن الكريم
آل عمران
الجمالیة
التكرار
التكرار الهندسي
قرآن کریم##
ابن منظور، جمال‌الدین محمد، (لا تا)، لسان العرب، قم، ادب حوزه. ##
ابن رشیق القیروانی، ابوعلی الحسن، (1907 م)، العمدة، تحقیق: محمد محی‌الدین عبدالحمید، بیروت، دار الجیل. ##
الجاحظ، عمرو بن عثمان، (1981 م)، البیان و التبیین، بیروت، دار الکتب العلمیة. ##
الجرجاني، محمد الشریف، (1985 م)، التعریفات، بیروت، مکتبة لبنان. ##
جیدة، عبدالحمید، (1980 م)، الاتجاهات الجدیدة في الشعر العربي المعاصر، بیروت، دارالکتب العلمیة. ##
السید، عز الدین، (1986 م)، التکریر بین المثیر والتأثیر، بیروت، عالم##.
عبید، محمد صابر، (2001 م)، القصیدة العربیة الحدیثة بین البنية الدلالیة والبنية الايقاعية، دمشق، اتحاد الكتاب العرب. ##
الملائکة، نازک، (1983 م)، قضایا الشعر المعاصر، بیروت، دار العلم. ##
 
خرمشاهی، بهاء الدین، (۱۳۷۷ش)، سورة آل‌عمران، دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، تهران، دوستان. ##
سرمدی، محمود، (۱۳۹۶ ش)، سورة آل‌عمران، دانشنامة معاصر قرآن کریم، قم، انتشارات سلمان آزاده. ##
شفیعی کدکنی، محمدرضا، (1376 ش)، موسیقی شعر، تهران، آگاه##.
شميسا، سيروس، (1386 ش)، نگاهي تازه به بديع، تهران، ميترا. ##
طباطبایی، محمدحسین، (1378 ش)، ترجمه تفسیر المیزان، مترجم: سيد محمد باقر موسوى همدانی، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم. ##
علی پور، مصطفی، (1378 ش)، ساختار زبان شعر امروز، تهران، آگاه. ##
قرائتی، محسن (1383ش)، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن##.
قرشی بنایی، علی اکبر، (1412 ق)، قاموس قرآن، تهران، دارالکتب الاسلامیه. ##
مکارم شیرازی، ناصر، (1365 ش)، برگزيده تفسير نمونه، تهران، دارالكتب الاسلامية. ##
بلاوی، رسول، (1396)، «مثیرات التکرار الترنمي في شعر هارون هاشم رشید (دیوان وردة علی جبین القدس نموذجا)»، فصلیة اللسان المبین، قزوین. 8 (27)، ص 1-26##
 

  • تاريخ الاستلام 09 إبريل 2023
  • تاريخ المراجعة 29 نوفمبر 2023
  • تاريخ القبول 02 ديسمبر 2023