مقاربة شکلانیة لقصیدة "لامیة الکرد" لامرئ القیس الکُردی

نوع المستند: علمی - پژوهش

المؤلفون

1 استاد گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه تهران

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه تهران

3 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه آزاد اسلامی واحد آبادان

المستخلص

إنّ موضوع الدراسة الأدبیة عند الشکلانیین لیس الأدب، وإنّما الأدبیّة التی تعنی دراسة الخصائص الّتی تجعل من الأدب أدبا، بعیداً عن کلّ عامل خارجی مرتکزا علی المواصفات الّتی تمیّز لغة النص عن اللغة المألوفة المعتادة مستقلا کلّ الإستقلال عن السیاقات الخارجیة. تحاول هذه المقالة، فی ضوء المنهج الوصفی-التحلیلی، دراسة شکلانیة لقصیدة لامیة الکرد "للشیخ سلیم التختیّ" (1274، 1337ق) المتخلص بالسالم السنندجی والمعروف عند الشعراء والأدباء الأکراد بامری القیس الکُردی لبراعته فی نظم الشعر بالعربیة. استخدم الشاعر فی هذه القصیدة التوازن الجمیل بفروعه المختلفة، وظاهرة الإنزیاح فی المستوی الإستبدالی، والترکیبی للتعبیر عمّا یختلج فی نفسه تجاه الممدوح. فمن النتائج التی توصّلت إلیها هذه المقالة، أنّ المتقابلات الثنائیة المتعلقة بنزاع القلب، والعقل تستوعب القسم الکبیر من القصیدة بطریق دیالکتیکی، حیث یفشل العقل - فی نهایة المقطع الأوّل-أمام القلب، وهو المقطع شبه التغزّلی، غیر أن جمالیات النص تقلص ظلّها فی المقطع الثانی حیث یدخل الشاعر فی صلب الموضوع، وهو مدح الشیخ ضیاء الدّین قبلة آماله.

الكلمات الرئيسية

الموضوعات الرئيسية


المصادر

ابن منظور (1408ق)، لسان العرب، المجلد العاشر، الطبعة الأولی، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.

إغیلتون، تری (1995م)، نظریة الأدب، مترجم: ثائر دیب، الطبعة الأولی، دمشق: وزارة الثقافة.

ایناس، عیاط (2000م)، إﻧﺎس ﻋﺎظ، استراتجیه اﻟﺗﻟﻘﻲ اﻷدﺑﻲ ﻓﻲ اﻟﻔﮐر اﻟﻧﻘدی اﻟﻣﻌﺎﺻر، رﺳﺎﻟﺔ ﻣﺎﺟﺳﺗﯾر، ﺟﺎﻣﻌﺔ اﻟﺟزاﺋر.

برکات، وائل، و غسان السید (2004م)، إتجاهات نقدیة حدیثة و معاصرة، دمشق، منشورات جامعة دمشق.

البستانی، فؤاد أفرام (1427ق)، المجانی الحدیثة، الطبعة الأولی، ج2و1، منشورات طلیعة النور.

تزفیتان، تودوروف (1993م)، نظریة المنهج الشکلی (نصوص الشکلانیین الروس)، ترجمه: ابراهیم الخطیب، الرباط، الطبعة الأولی. الشرکة المغربیة للناشرین المتحدین.

الجیلانی، حلام، «المناهج النقدیة المعاصرة من البنیویة إلی النظمیة»، الموقف الأدبی، العدد 404، کانون الأول 2004، اتحاد الکتاب العرب بدمشق www. awu-dam. org.

الحسینی، راشد بن حمد بن هاشل (2004م)، البنی الأسلوبیة فی النص الشعری، الطبعة الأولی، لندن، دار الحکمة.

الربداوی، محمود (د. ت)، مجلة التراث العربی، دمشق، العدد 83-84.

الطرابلسی، محمد الهادی (1981م)، خصائص الأسلوب فی الشوقیات، منشورات الجامعة التونسیة، تونس.

الطرابلسی، محمد الهادی (1991م)، فی مفهوم الإیقاع، حولیات الجامعة التونسیة.

القرداغی، محمدعلی (2002م)، ورود الکرد فی حدیقة الورد، الطبعة الأولی، اربیل، آراس.

وهبة، مجدی (1974م) معجم المصطلحات الأدبیة، الطبعة الأولی، بیروت، مکتبة لبنان.

المصادر الفارسیة

ایو تادیه، ژان (1390ش)، نقد ادبی در قرن بیستم، مترجم: مهشید نونهالی، چاپ دوم، تهران: نیلوفر.

به‌حره که‌یی، ملا طاهر ملاعبدالله (2010م)، میژووی زانایانی کورد، چاپ اول، اربیل: چاپخانة آراس.

بیدل (1386ش)، دیوان، مقدمه و ویرایش: محمد سرور مولایی، چاپ اول، تهران، نشر علم.

حمدی، برهان‌الدین (1388ش)، قصاید سه گانه (لامیة العرب، لامیة العجم و لامیّة الکُرد)، چاپ اول، سنندج: پرتو بیان.

شفیعی کدکنی، محمدرضا (1391ش)، رستاخیز کلمات، چاپ اول، تهران، نشر سخن.

شفیعی کدکنی، محمدرضا (1358ش)، موسیقی شعر، ، چاپ اول، تهران، انتشارات توس.

شمیسا، سیروس (1381ش)، شاهدبازی در ادبیات فارسی، چاپ اول، تهران، انتشارات فردوس.

شمیسا، سیروس (1388ش)، نقد ادبی، چاپ سوم، تهران، نشر میترا.

صفوی، کورش، (1391ش)، چاپ اول، آشنایی با زبانشناسی در مطالعات ادب فارسی، تهران: علمی.

صفوی، کورش، (1391ش)، نشانه‌شناسی و مطالعات ادبی، چاپ اول، تهران: علمی.

مدرس، عبدالکریم (1369ش)، دانشمندان کرد در خدمت علم و دین، مترجم: احمد حواری‌نسب، چاپ اول، تهران: مؤسسه اطلاعات.

مرادی، محمدرئوف (1382ش)، زندگی‌نامه و خدمات علمی و فرهنگی عبدالحمید بدیع‌الزمانی کردستانی، چاپ اول، تهران: انجمن آثار و  مفاخر فرهنگی.

منصوری، زینب (2010م)، دیوان أغانی أفریقا لمحمد الفیتوری، دراسة أسلوبیة، رسالة مقدمة لنیل شهادة الماجیستر، الجزائر، جامعة الحاج لخضر، کلیة اللغة و الآداب.

Warner, N. O. (1982). In Search Of Literary Science the Russian Formalist Traditon, In Pacific Coast Philology, No.

- Steiner,P, (1995) , Russian Formalism , In The Combrridge History Of Literary Criticism, R. Selden (ed) , Cambridge University Press