طهران، شارع وليعصر(عج)، شارع توانير، حي نظامي كنجوي، زقاق هفت بيكر(٨)، شارع نظامي كنجوي، بناء رقم ٣٣، مؤسسة بيمه اكو للتعليم العالي، جامعة علامة طباطبائي، الطابق ٦، الغرفة ٦٠٧، اللجنة الإيرانية للغة العربية وآدابها، الرمز البريدي ١٤٣٤٨٦٣١١١

نوع المستند : علمی - پژوهش

المؤلفون

1 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه لرستان

2 دانشیار گروه زبان وادبیات عربی دانشگاه لرستان

3 دانشیار گروه زبانشناسی دانشگاه پیام نور تهران

المستخلص

طرحواره‌های تصویری یکی از موضوعات مطرح در زبان­شناسی شناختی است. در این طرحواره‌ها انسان براساس تجارب خود از امور عینی، ساخت‌هایی را برای امور انتزاعی در ذهن خود متصور می‌شود که فهم آن‌ها را ممکن می‌سازد. این سازوکار ذهنی و شناختی و تحلیل آن در متن روایی سبب می‌شود، دستیابی به ویژگی‌های فکری نویسنده و نمایش محتوای ذهنی و ملموس­ساختن آن از یک‌سو و چگونگی فهم و درک دنیای درونی نویسنده توسط مخاطب، از سوی دیگر، تسهیل شود. بنابراین پژوهش حاضر بر آن است با تکیه بر آراء شناختی جانسون و لیکاف و با استفاده از روش توصیفی - تحلیلی به بررسی طرحواره‌های تصویریِ حوزۀ احساسات در رمان «حکایات یوسف تادرس» اثر عادل عصمت، نویسنده مصری بپردازد. به این صورت که طرحواره‌هایی که قالب شکل‌گیری مفاهیم احساسی چون رغبت، ترس و عشق... در داستان بودند، از کل متن استخراج گردید. با توجه به گستردگی طرحواره‌های تصویری و محدودبودن فضای مقاله، سه نوع طرحواره حجمی، حرکتی و مقدار مورد کنکاش قرارگرفت. نتایج تحقیق نشان می‌دهد اگرچه رمان از داستان‌های کوتاه و تقریباً مرتبط با هم تشکیل‌شده است، امّا بیان احساسات و ملموس­ساختن آن‌ها یکی از اهداف نویسنده و موضوع غالب بر تفکّر اوست. همچنین طرحواره‌های حجمی نسبت به دیگر انواع، بسامد بیشتری دارند که در بیشتر موارد به‌وسیله حرف "في" بیان ‌شده‌اند. رغبت، بالاترین بسامد طرحواره‌ها و غضب، کمترین میزان را به خود اختصاص داده است.

الكلمات الرئيسية

منابع
کتاب‌ها
عربی
ابن فارس، احمد (1979)، معجم مقاييس اللغة، تحقیق: عبدالسلام محمد هارون، القاهرة: انتشارات دار الفکر.
عصمت، عادل (2015)، حکايات يوسف تادرس، القاهرة: الکتب خان للنشر والتوزیع.
 
فارسی
استاک ول، پیتر (1393)، درآمدی بر شعرشناسی شناختی‌شناسی، ترجمه لیلا صادقی، تهران: مروارید.
راسخ مهند، محمد (1389)، درآمدی بر زبان‌شناسی: نظریه‌ها و مفاهیم، تهران: سمت.
روشن، بلقیس و لیلا اردبیلی (1395)، مقدمه‌ای بر معناشناسی شناختی، تهران: علم.
صفوی، کورش (1379)، درآمدی بر معناشناسی، تهران: سوره مهر.
فتوحی، محمود (1390)، سبک‌شناسی: نظریه‌ها، رویکردها و روش‌ها، تهران: سخن.
 
لاتین
Geeraerts, D. (1995). Cognitive Linguistics: Handbook of Pragmatics. Amsterdam: J. Benjamin Publisher Company
 
پایان‌نامه‌ها
یوسفی راد، فاطمه (1382)، بررسی استعارة زمان در زبان فارسی: رویکرد معناشناختی، پایان‌نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس.
 
مجلات
بامشادی، پارسا، جواد بامشادی و شادی انصاریان (1395)، «بررسی معنایی سه حرف‌اضافهara و taوwat در کردی گورانی از دیدگاه شناختی»، مجله جستارهای زبانی، ش 32، صص 59-80.
بیابانی، احمدرضا و یحیی طالبیان (1391)، «بررسی استعاره جهت‌گیرانه و طرحواره‌های تصویری در شعر شاملو»، پژوهشنامه نقد ادبی، دورة 1، شمارة 1، صص126-99.
پورابراهیم، شیرین، بلقیس روشن و مهدیه عابدی (1396)، «استعاره‌های مفهومی در زبان شعر و زبان روزمره (رویکرد تطبیقی)»، مجله شعرپژوهی، شماره 32، صص 66- 49.
شاملی، نصرالله و فرزانه حاجی‌قاسمی (1397)، «بسط استعاری مفاهیم ذهنی مرتبط با «روز قیامت» در قرآن کریم از منظر معناشناختی (براساس طرحواره‌های تصویری حجمی)»، پژوهش‌های زبان‌شناختی قرآن، سال هفتم، شماره دوم، شماره پیاپی (14)، صص 34- 17.
Johnson, Mark (2005), "The Philosophical Significance Of Image Schemas". From Perception to Meaning: Image Schemas in Cognitive Linguistics By B.Hampe, PP. 15 – 33