تحليل ترجمة اللغة العامية في القصص القصيرة الفارسية بناءً على نظرية نيومارك (الترجمة العربية لعبدالوهاب علوب من القصص القصيرة الفارسية أنموذجا)

نوع المستند : علمی - پژوهشی

المؤلفون
1 قسم اللغة العربية و آدابها (دراسات الترجمة العربیة)، جامعة طهران، کلیة الآداب و العلوم الإنسانیة، طهران، ايران
2 استاذ مشارک بقسم اللغة العربیة وآدابها، جامعة طهران، کلیة الآداب والعلوم الإنسانیة، ایران، طهران
10.22034/iaall.2025.494375.2965
المستخلص
 
 أصبحت اللغة العامية، إلى جانب اللغة المعيارية، نوعًا لغويًا يحظى باهتمام اللغويين في الوقت الحاضر. كما ازداد الميل نحو استخدام اللغة العامية بين كُتَّاب القصص الفارسية وجمهورهم، حيث أثرى المؤلفون في هذا المجال أساليبهم بمكوناتها. وقد قام مترجمون عرب، منهم عبدالوهاب علوب (مترجم مصري)، بترجمة نماذج من الأدب القصصي الفارسي إلى العربية. وبما أن الأدب القصصي ممزوج باللغة العامية، وهذه الأخيرة متجذرة في ثقافة المجتمع، فإن عملية ترجمة مكوناتها واختيار المقابلات لها تطرح تحديات كبيرة أمام المترجمين. تناولت هذه الدراسة، بالمنهج الوصفي التحليلي، نقد ترجمة اللغة العامية ومكوناتها في عمل علوب الموسوم بـ "القصة القصيرة والحكاية في الأدب الفارسي"، وفقًا لنموذج نيومارك. وتوصلت النتائج إلى أن المترجم الذي ينوي ترجمة اللغة العامية يجب أن يكون ملمًا بثقافة اللغتين المصدر والهدف، ويتجنب أساليب النقل الحرفي والاقتراض والتوطين التي تؤدي إلى ترجمة حرفية تتمحور حول اللغة المصدر. بدلًا من ذلك، يُوصى باستخدام المقابل الوظيفي الذي يؤدي إلى ترجمة تواصلية تركز على اللغة الهدف. كما أظهرت الدراسة أن حذف أو ترجمة عدد كبير من عناصر اللغة العامية الفارسية بشكل غير دقيق في هذا العمل قد أدى إلى فشل المترجم في تقديم ترجمة مقبولة، مما يُعزى إلى عدم إلمامه الكافي بثقافة اللغة المصدر.

الكلمات الرئيسية

الموضوعات الرئيسية


عنوان المقالة Persian

بررسی ترجمه زبان عامیانه در داستان‌های کوتاه فارسی بر اساس نظریه نیومارک (موردپژوهی ترجمه عربی عبدالوهاب علوب از داستان‌هاي کوتاه فارسي)

المؤلفون Persian

مصطفى تراویده 1
مسعود فکری 2
1 گروه زبان و ادبیات عربی (مطالعات ترجمه عربی)، دانشگاه تهران، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، تهران، ایران
2 دانشيار گروه زبان و ادبيات عرب، دانشگاه تهران، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ايران
المستخلص Persian

امروزه علاوه بر زبان معیار، زبان عامیانه نیز به‌عنوان گونه‌‌ای زبانی، مورد توجه زبان‌شناسان قرار گرفته است. تمايل به استفاده از زبان عامیانه در میان داستان‌نویسان فارسی و مخاطبان آن نیز افزایش یافته و نويسندگان این عرصه، سبک خود را با مؤلفه‌های آن غنی ساخته‌اند. مترجمان عرب‌زبان نیز ازجمله عبدالوهاب علوب (مترجم مصری) نمونه‌هایی از ادبیات داستانی فارسی را به عربی ترجمه کرده‌اند و ازآنجاکه ادبیات داستانی آمیخته با زبان عامیانه است و این ‌گونه زبانی ریشه در فرهنگ جامعه دارد، فرایند ترجمه و معادل‌گزینی مؤلفه‌های آن، چالش‌های جدی برای مترجمان ایجاد می‌کند. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی به بررسی و نقد ترجمه زبان عامیانه و مؤلفه‌های آن در اثر علوب با عنوان «القصة القصیرة والحکایة في‌الأدب الفارسي» براساس الگوی نیومارک پرداخته است. نتایج نشان می‌دهد مترجمی که قصد ترجمه زبان عامیانه را دارد، باید به فرهنگ مبدأ و مقصد اشراف کافی داشته باشد و از روش‌های گرته‌برداری، انتقال و بومی‌سازی که منجر به ترجمه‌ای تحت‌اللفظی و مبدأگرا می‌شود، پرهیز کند. در عوض، استفاده از معادل کارکردی که به ترجمه‌ای ارتباطی و مقصدگرا منجر می‌شود، توصیه می‌شود. همچنین، با توجه به حذف یا نادرست ‌ترجمه‌کردنِ شمار چشمگیری از عناصر زبان عامیانه فارسی در این اثر، مترجم نتوانسته ترجمه‌ای پذیرفتنی ارائه دهد که این امر، نشان از شناخت و درک ناکافی او از فرهنگ زبان مبدأ دارد.

الكلمات الرئيسية Persian

زبان عامیانه
ترجمه‌
معادل‌گزینی
نظریه نیومارک
کتاب‌ها
عربی
-  علوب، عبدالوهاب محمود (1992م)، القصة القصیرة والحکایة في‌الأدب الفارسي ، القاهرة، الهیئة المصریة العامة للکتاب.
فارسی
-  آل‌احمد، جلال (بدون تاریخ)، پنج داستان، تهران، آدینه سبز.
-  احمدي گيوي، حسن و انوري، حسن (1363ش)، دستور زبان فارسی، تهران، فاطمی.
-  اقبالی، عباس (1389ش)، فرهنگ تطبیقی کنایات عربی ـ فارسی، قم، جمال.
-  امینی، امیرقلی (1350ش)، فرهنگ عوام یا تفسیر امثال و اصطلاحات زبان پارسی، جلد 2، اصفهان، دانشگاه اصفهان.
-  انزابی‌نژاد، رضا و ثروت، منصور (1366ش)، فرهنگ معاصر، تهران، امیرکبیر.
-  انوری، حسن (1383ش)، فرهنگ کنایات سخن، ج 1 و 2، تهران، سخن.
-  تنکابنی، فریدون (1357ش)، اسیر خاک، چاپ سوم، تهران، شازده کوچولو.
-  جمال‌زاده، سید محمدعلی (1320ش)، یکی بود و یکی نبود، تهران، بنگاه پروین.
-  ــــــــــــــــــــــ (1341ش)، فرهنگ لغات عامیانه، تهران، فرهنگ ایران زمین.
-  چوبک، صادق (1334ش)، خیمه‌شب‌بازی، چاپ دوم، تهران، کتابخانه گوتمبرگ.
-  خاکسار، نسیم (1379ش)، روشنفکر کوچک، چاپ چهارم، هانور، بیدار.
-  دهخدا، علی‌اکبر (1377ش)، لغت‌نامه، جلد 15، چاپ دوم، تهران، دانشگاه تهران.
-  سارلي، ناصرقلي (١٣٨٧ش)، زبان فارسي معيار، تهران، هرمس.
-  فتوحي‌رود معجني، محمود (1391ش)، سبک‌شناسی، تهران،  سخن.
-  فرشیدورد، خسرو (1391ش)، دستور مفصل امروز، تهران، سخن.
-  نجفی، ابوالحسن (1378 ش)، فرهنگ فارسی عامیانه، تهران، نیلوفر.
-  نیازی، شهریار و زینب قاسمی‌اصل (1397ش)، الگوهای ارزیابی ترجمه، تهران، دانشگاه تهران.
-  نیومارک، پیتر (1390ش)، دوره آموزش فنون ترجمه، ترجمه منصور فهیم و سعید سبزیان، تهران، رهنما.
مجلات
-  حق‌شناس، علی‌محمد (1379ش)، «فرهنگ فارسی عامیانه یا گفتاری، کدام؟»، نشر دانش، ایران، دوره 17، شماره 2، صص 59 ـ 65.
-  دین‌محمدی کرسفی، نصرت‌الله (1384ش)، «زبان و فرهنگ عامیانه در دیوان صائب»، نامه پارسی، دوره 10، شماره 1، صص 88 ـ 98.
-  شاملوجانی بیک، اکبر (1391ش)، «بررسی بازتاب جلوه‌های فرهنگ‌عامه (فولکلور) در داستان‌های جلال آل احمد»، نقد داستان معاصر فارسی، ایران، دوره 1، شماره 2، صص 34 ـ 47.
-  شریلو، ملیحه، فرزاد، عبدالحسین و اوجاق علیزاده، شهین (1396)، «بررسی زبان عامیانه و جایگاه تمثیل در آثار داستان‌نویسان زن معاصر با تکیه‌بر مجموعه داستان حنای سوخته»، فصلنامه تحقیقات تمثیلی در زبان و ادب فارسی، ایران، شماره 33، صص 42 ـ 68.
-  محمدنسب، فاطمه و افضلی، فرشته (1400ش)، «بازتاب جلوه مؤلفه‌های زبان عامیانه در ترجمه؛ مطالعه موردی: مجموعه داستان الحب فوق هضبة الهرم»، پژوهش‌هاي ترجمه در زبان و ادبیات عربي، ایران، دوره 11، شماره 24، صص 68 ـ 92.
-  نقابي،  عفت و تاج فيروزه، فاطمه (1396ش)، «بررسي مؤلفه‌های زبان عاميانه در داستان‌های جلال آلاحمد»، دوفصلنامه زبان و ادبيات فارسي، ایران، دوره 26، شماره 84، صص 243 ـ 269.
سايت­هاي اينترنتي
-  مرکز الدراسات الشرقیة (2006م)، أساتذة اللغات الشرقیة، جامعة قاهرة،
http://www.oriental.cu.edu.eg/index.htm
 
References
Books
Arabic
-  Alloub, Abd al-Wahhab Mahmoud (1992), Al-Qissa al-Qasira wal-Hikaya fi al-Adab al-Farsi (The Short Story and Tale in Persian Literature), Cairo, The Egyptian General Book Organization.
Persian
-  Al-e Ahmad, Jalal (n.d.), Panj Dastan (Five Stories), Tehran, Adineh Sabz.
-  Ahmadi Givi, Hassan and Anvari, Hassan (1984), Dastur-e Zaban-e Farsi (Persian Grammar), Tehran, Fatemi.
-  Eghbali, Abbas (2010), Farhang-e Tatbighi-e Kenayat-e Arabi-Farsi (Comparative Dictionary of Arabic-Persian Idioms), Qom, Jamal.
-  Amini, Amirgholi (1971), Farhang-e Avam ya Tafsir-e Amsal va Estelahat-e Zaban-e Parsi (Folklore or Interpretation of Persian Proverbs and Idioms), Vol. 2, Isfahan, University of Isfahan.
-  Anzabi-Nejad, Reza and Servat, Mansour (1987), Farhang-e Moaser (Contemporary Dictionary), Tehran, Amir Kabir.
-  Anvari, Hassan (2004), Farhang-e Kenayat-e Sokhan (Dictionary of Figurative Language), Vols. 1 & 2, Tehran, Sokhan.
-  Tonkaboni, Fereydoun (1978), Asir-e Khak (Prisoner of Dust), 3rd ed., Tehran, Shazdeh Koucholou.
-  Jamalzadeh, Seyed Mohammad Ali (1941), Yeki Bud va Yeki Nabud (Once Upon a Time), Tehran, Bongah-e Parvin.
-  -------------------- (1962), Farhang-e Loghat-e Ameyaneh (Dictionary of Colloquial Words), Tehran, Farhang-e Iran Zamin.
-  Chubak, Sadegh (1955), Kheimeh Shab Bazi (Puppet Show), 2nd ed., Tehran, Ketabkhaneh-ye Guttenberg.
-  Khaksar, Nasim (2000), Roshanfekr-e Kuchak (Little Intellectual), 4th ed., Hanover, Bidar.
-  Dehkhoda, Ali Akbar (1998), Loghatnameh (Dictionary), Vol. 15, 2nd ed., Tehran, University of Tehran.
-  Sarli, Nassergholi (2008), Zaban-e Farsi-e Me’yar (Standard Persian Language), Tehran, Hermes.
-  Fotouhi Roudmoajeni, Mahmoud (2012), Sabk Shenasi (Stylistics), Tehran, Sokhan.
-  Farshidvard, Khosro (2012), Dastur-e Mofassal-e Emrooz (Detailed Contemporary Grammar), Tehran, Sokhan.
-  Najafi, Abolhassan (1999), Farhang-e Farsi-e Ameyaneh (Dictionary of Colloquial Persian), Tehran, Niloofar.
-  Niazi, Shahryar and Zeynab Ghasemi-Asl (2018), Algouha-ye Arzyabi-e Tarjomeh (Translation Evaluation Models), Tehran, University of Tehran.
-  Newmark, Peter (2011), Dowreh-ye Amouzesh-e Fonoun-e Tarjomeh (A Textbook of Translation), translated by Mansour Fahim and Saeed Sabzian, Tehran, Rahnama.
Journals
-  Haq-Shenas, Ali Mohammad (2000), “Farhang-e Farsi-e Ameyaneh ya Goftari, Kodam? (Colloquial or Spoken Persian Dictionary, Which One?),” Nashr-e Danesh (Journal of Knowledge), Iran, Vol. 17, No. 2, pp. 59-65.
-  Din-Mohammadi Karsafi, Nosratollah (2005), “Zaban va Farhang-e Ameyaneh dar Divan-e Sa’eb (Colloquial Language and Culture in Sa’eb’s Divan),” Nameh Parsi (Persian Letter), Vol. 10, No. 1, pp. 88-98.
-  Shamloujani Beik, Akbar (2012), “Barrasi-e Baztab-e Jelveh-ha-ye Farhang-e Ammeh (Folklore) dar Dastanha-ye Jalal Al-e Ahmad (Investigation of the Reflection of Folklore Aspects in Jalal Al-e Ahmad’s Stories),” Naqd-e Dastan-e Moaser-e Farsi (Critique of Contemporary Persian Fiction), Iran, Vol. 1, No. 2, pp. 34-47.
-  Shriloo, Maliheh, Farzad, Abdolhossein and Ojaq Alizadeh, Shahin (2017), “Barrasi-e Zaban-e Ameyaneh va Jaygah-e Tamthil dar Asar-e Dastan-Nevisan-e Zan-e Moaser ba Tekyeh bar Majmou’eh Dastan-e Hanay-e Sookhteh (Investigation of Colloquial Language and the Place of Allegory in the Works of Contemporary Female Storytellers with Emphasis on the Short Story Collection ‘Burned Henna’),” Faslnameh Tahqiqat-e Tamthili dar Zaban va Adab-e Farsi (Quarterly Journal of Allegorical Studies in Persian Language and Literature), Iran, No. 33, pp. 42-68.
-  Mohammadnasab, Fatemeh and Afzali, Fereshteh (2021), “Baztab-e Jelveh-ye Mo’allefeh-ha-ye Zaban-e Ameyaneh dar Tarjomeh; Motale’eh-ye Mowredi: Majmou’eh Dastan-e Al-Hubb Fawqa Hadabat al-Haram (Reflection of Colloquial Language Components in Translation; Case Study: The Short Story Collection ‘Love Above the Pyramid Plateau’),” Pazhouhesh-ha-ye Tarjomeh dar Zaban va Adabiyat-e Arabi (Translation Studies in Arabic Language and Literature), Iran, Vol. 11, No. 24, pp. 68-92.
-  Naqabi, Effat and Taj Firouzeh, Fatemeh (2017), “Barrasi-e Mo’allefeh-ha-ye Zaban-e Ameyaneh dar Dastanha-ye Jalal Al-e Ahmad (Investigation of Colloquial Language Components in Jalal Al-e Ahmad’s Stories),” Do Faslnameh Zaban va Adabiyat-e Farsi (Biannual Journal of Persian Language and Literature), Iran, Vol. 26, No. 84, pp. 243-269.
Internet Sites
-  Markaz al-Dirasat al-Sharqiyah (Center for Oriental Studies) (2006), Asatidhat al-Lughat al-Sharqiyah (Professors of Oriental Languages), Cairo University, http://www.oriental.cu.edu.eg/index.htm
المجلد 21، العدد 76
الصيف 2025
الصفحة 144-175

  • تاريخ الاستلام 16 ديسمبر 2024
  • تاريخ المراجعة 09 مايو 2025
  • تاريخ القبول 13 يوليو 2025