نمودهای فمینیست در اشعار جمانه حداد (النمرة المخبوءة عند مسقط الكتفين) در پرتو نظریات ژولیا کریستوا

نوع المستند : علمی - پژوهشی

المؤلفون
1 PHD candidate in Arabic language and literature at TMU
2 faculty of arabic language and literature department at TMU
10.22034/iaall.2025.492901.2963
المستخلص
جمانه حداد، شاعر و نویسنده برجسته لبنانی است که در اشعار خود به وضوح به مسائل فمینیستی می‌پردازد. این پژوهش، تحلیلی انتقادی از آثار او ارائه می‌دهد که بر چارچوب نظری جولیا کریستوا، یکی از مهم‌ترین نظریه‌پردازان پساساختار‌گرایی فرانسه، استوار است. هدف این پژوهش، بررسی جلوه‌های اندیشه فمینیستی در مجموعه شعر "النمرة المخبوءة عند مسقط الكتفين" از جمانه حداد، با رویکرد توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر مفاهیم کریستوا درباره بدن، مادری، و مرحله پیشا-اودیپی است. همچنین، این پژوهش بر آنست تا نشان دهد که جمانه حداد چگونه از زبان زنانه در رویارویی با زبان مردسالار بهره می‌گیرد و تا چه اندازه بُعد نشانه‌شناختی زبان را همان‌گونه که کریستوا در نظریه‌پردازی نوشتار زنانه مطرح کرده، به تصویر میکشد. یافته‌ها نشان می‌دهد که جمانه حداد با الهام از مفاهیم کریستوا همچون هویت زنانه، رابطه زن با بدنش، موضع طرد و عشق، و زبان نشانه ای می‌کوشد گفتمان مرد سالار را واسازی و هویت زنانه را از رهگذر زبان بازآفرینی کند. این اشعار نمایانگر تفکر انتقادی‌ای فراتر از دوگانگی سنتی میان زن و مرد است.

الكلمات الرئيسية

الموضوعات الرئيسية


عنوان المقالة Persian

تجلیات النقد النسوی في شعر "جمانة حداد" (دیوان النمرة المخبوءة عند مسقط الکتفین) على ضوء نظریات "جوليا کریستفا".

المؤلفون Persian

سمیه نصرتی 1
هادی نظری منظم 2
کبری روشنفکر 2
1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عرب دانشگاه تربیت مدرس
2 عضو هیئت علمی گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه تربیت مدرس
المستخلص Persian

تُعَدّ جمانة حداد شاعرة وكاتبة لبنانية بارزة تتناول في قصائدها قضايا نسوية عميقة. يقدم هذا البحث تحليلاً نقدياً لشعرها، مستخدماً الإطار النظري لجوليا كريستيفا، إحدى أبرز منظّرات ما بعد النسوية في فرنسا. يهدف البحث إلى تحليل تجليات الفكر النسوي في ديوان "النمرة المخبوءة عند مسقط الكتفين" لجمانة حداد، وذلك من خلال مقاربة وصفية تحليلية تستند إلى مفاهيم كريستيفا حول الجسد، الأمومة، وحالة ما قبل الأوديبية. كما يسعى البحث إلى الكشف عن كيفية استخدام حداد للغة الأنثوية لمواجهة اللغة الذكورية، ومدى تجسيدها للبعد السيميائي للغة كما صاغته كريستيفا في تنظيرها للكتابة النسوية. وقد خلصت الدراسة إلى أنّ جمانة حداد توظّف شعراً نسوياً يستلهم مفاهيم كريستيفا، كالهوية الأنثوية، وعلاقة المرأة بجسدها، وموقِف الرفض والحب، واللغة السيميائية، في سعيٍ إلى تفكيك الخطاب الأبوي وإعادة تشكيل الهوية الأنثوية من خلال اللغة. تعكس هذه الأشعار وعياً نقدياً يتجاوز الازدواجية التقليدية بين المرأة والرجل.

الكلمات الرئيسية Persian

الأدب النسوي
الشعر المعاصر العربی
جمانة حداد
دیوان النمرة المخبوءة عند مسقط الکتفین
جولیا کریستیفا
أ.الکتب
-  بعلي، حفناوي، (2009م) مدخل في نظریة النقد النسوي و مابعد النسوي. بیروت، الاختلاف.
- حداد، جمانة، (2017م) النمرة المخبوءة عند مسقط الكفين. بيروت، دارالعربية للعلوم ناشرون.
- جامبل،سارة، (2002م) النسوية ومابعد النسوية(دراسات ومعجم نقدي).ترجمة: احمدشامي، القاهرة، مجلس الاعلى للثقافة.
- الرحبي، مية، (2014م) النسوية: مفاهيم وقضايا. دمشق، الرحبة للنشر والتوزيع.
- پاول، جیم، (1379ش)، گام به گام با جهان فلسفه مدرن پست مدرنسیم، ترجمه: حسینعلی نوذری تهران، نشر نظر.
- فريدمن، جين، ( 1397 ش) فمينيسم،ترجمه: فيروزه مهاجر،چاپ پنجم. تهران، آشيان.
- قره باغي، علي اصغر، (1380 ش) تبارشناسی پست مدرنسيم،تهران، دفتر پژوهشهای فرهنـگی.
- کريستوا، ژوليا، (1374 ش) سرگشتگی نشانهها: نمونه‌هايی از پست مدرن، ترجمه: نيـکو سرخوش، تهران، مركز.
- کريستوا، ژوليا، (1398 ش) فرديت اشتراكی، ترجمه: مهرداد پارسا.ج سوم، تهران، روزبهان.
- لارنس كهون، لـگـسي، (1381ش) متن های برگزيده از مدرنسيم و پست مدرنسيم،ترجمه: عبدالكريم رشيديان، تهران، نشر ني.
- کیپ نیس، لورا، (1387ش) فمینیسم: وجدان سیاسی پست مدرنیسم،ترجمه: مازیار اسلامی، تهران، نشریه روزان.
- مورتلی، رائول، (1383 ش) مكالمات فرانسوی، ترجمه: شيوا مقانلو، تهران، چشمه.
- وارد،گلن، (1383 ش) پست مدرنيسم، ترجمه: قادر فخر رنجبری و ابوذر كرمی، تهران، ماهي.
- واتکینز، سوزان آلیس، ماریسا روئدا، مارتا رودریگر، (1390ش)، فمینیسم: قدم اول. ترجمه: زیبا جلالی نائینی.
- Tina, Chanter and Ewa Ziarek (1993)Between revolt and melancholia: the unstable boundaries of Kristeva`s polis، Albany, State university of New York press.
- New York, Guberman, R. Julia Kristeva interviews (1996)Columbia university press.
- Hooks, b, (2000), Feminist Theory: From Margins to Center, London, Pluto Press.
- Kristeva, j, (1984), Revolution in Poetic Language.Translated by Margaret Waller.with an Introduction by Leon S. Roudiez, Columbia University Press New York
- Mcafee, Noelle, (2004). julia keristeva. routledge critical thinkers.
- Spender, Dale, (1980 ). Man made language. New York, Routledge
- The dictionary of feminist theory, Columbus: Ohio State University Prexss.
- Irigaray, Luce, (1977). Ce sexe qui n’en est pas un, Les Éditions de Minuit.
ب.المجلات
- Abdel Haliem, Rasha and Osman,Haliem.(2020), "Voicing Feminist Resistance in Joumana Haddad’s "I Killed Scheherazade": Confessions of an Angry Arab Woman Higher Technological Institute, Cairo, Egypt. Occasional Papers Vol. 69: January.
- al-Id, Amani.(2021). "The Failure of the Rise of the Humane in Joumana Haddad’s (Kafas) novel". Journal for Arts and Humanities. Damascus University, Vol. 37, no. 3 pp.565-589.
- بلاوی، رسول و زارع، ناصر. مینا غانمی، «آلیات البنیة الشعریة فی الکتابة النسویة عند ناریمان علّوش».مجلة الدراسات فی العلوم الانسانیة. 28(1) 2021، 1-22.
المجلات الفارسیة والانجلیزیة:
- اكبري زاده، مسعود و كيخا، نرجس، (1398 ش). «تطبيق تصوير استعاره‌ای زنان در اشعار دو بانو (فروغ فرخزاد و جمانه حداد)»، نشريه علمي- پژوهشي مطالعات هنر اسلامي، پاييز، سال پانزدهم، شماره 35 .
- شاهنده، نوشين، (1379 ش). «نيـچه و فمينيسم معاصر»، نامه فرهنـگ، شماره42.
- بلاوی، رسول و نجاتی، حسین، (1400). «نقد فمينيستی رمانهای بنات الریاض اثر رجاءالصانع و عادت میکنیم اثر زویا پيرزاد». پژوهش ادبيات معاصر جهان، دوره 26، شماره 1، 192 - 215
- مصطفی؛ وثوقی، منصور مهرایین، یوسفی فضل، سودابه، «تحول مفهوم سوژه و نسبت آن با امر اجتماعی در رویکرد کریستوا». نشریه جامعه پژوهی فرهنگی علوم اجتماعی، 1400، سال 12- شماره 1 ب/ isc : 151 - 177
- توانا، محمد علی؛ آذرکمند، فرزاد، «سوبژکتیویته زن و رهایی در اندیشه کریستوا: ایده ای برای مشارکت امر نشانه ای خلاق درعرصه عمومی نمادین»، نشریه علوم اجتماعی:زن در توسعه و سیاست، 1393- ش. 45، ص 187- 206
Refrenses
Books
- Baali, Hafnaoui (2009). Introduction to the Theory of Feminist and Post-Feminist Criticism. Beirut: Al-Ikhtilaf.( in persian(
- Haddad, Joumana (2017). The Panther Hidden at the Palm’s Base. Beirut: Arab Scientific Publishers.( in persian(
- Gamble, Sarah (2002). Feminism and Post-Feminism (Studies and a Critical Dictionary). Trans. Ahmad Shami. Council for Cultural Songs.
- Al-Rahbi, Miah (2014). Feminism: Concepts and Issues. Damascus: Al-Rahba for Publishing and Distribution.( in persian(
- Powell, Jim (2000). Step by Step with the World of Modern Philosophy: Postmodernism. Trans. Hossein-Ali Nozari. Tehran: Nazar Publishing.
- Freedman, J(2018). Feminism.Trans.FiroozehMohajer.5thed.Tehran: Ashiyan.
- Qarehbaghi, Ali-Asghar (2001). The Genealogy of Postmodernism. Tehran: Cultural Research Office.(in persian(
- Kristeva, Julia (1995). The Confusion of Signs: Examples from Postmodernism. Trans. Niku Sarkhosh. Tehran: Markaz.
- Kristeva, J (2019). Socialist Individuality. Vol. 3. Trans. Mehrdad Parsa. Tehran: Roozbehan.
- Cahoone, Lawrence (2002). Selected Texts from Modernism and Postmodernism. Trans. Abdolkarim Rashidian. Tehran: Nei.
- Kipnis, L (2008). Feminism: The Political Conscience of Postmodernism. Trans. Maziar Eslami. Tehran: Roozan Magazine.
- Mortley, R (2004). French Conversations. Trans. Shiva Moghaddamloo. Tehran: Cheshmeh.
- Ward, G (2004). Postmodernism. Trans. Qader Fakhr Ranjbari & Abuzar Karami. Tehran: Mahi.
- Watkins, Susan Alice, Marisa Rueda, Marta Rodríguez (2011). Feminism: The First Step. Trans. Ziba Jalali Naein(in French(
- Journals
- Abdel Haliem, Rasha and Osman,Haliem.(2020), "Voicing Feminist Resistance in Joumana Haddad’s "I Killed Scheherazade": Confessions of an Angry Arab Woman Higher Technological Institute, Cairo, Egypt. Occasional Papers Vol. 69: January.
- al-Id, Amani.(2021 AD). "The Failure of the Rise of the Humane in Joumana Haddad’s (Kafas) novel". Journal for Arts and Humanities. Damascus University, Vol. 37, no. 3 pp.565-589.
- Abdel Haliem, Rasha and Osman,Haliem.(2020), "Voicing Feminist Resistance in Joumana Haddad’s "I Killed Scheherazade": Confessions of an Angry Arab Woman Higher Technological Institute, Cairo, Egypt. Occasional Papers Vol. 69: January
- al-Id, Amani.(2021 AD). "The Failure of the Rise of the Humane in Joumana Haddad’s (Kafas) novel". Journal for Arts and Humanities. Damascus University, Vol. 37, no. 3 pp.565-589 .
- Balawi, Rasoul,& Zare, N, & Ghanemi, M. (2021).“Mechanisms of Poetic
- Akbarizadeh, Masoud, & Keykha, Narges. (2019). “A Comparative Study of the Metaphorical Depiction of Women in the Poetry of Two Female Poets (Forough Farrokhzad and Joumana Haddad).” Scientific–Research Journal of Islamic Art Studies, Autumn, Vol. 15, No. 35.
- Shahandeh, Noushin. (2000). “Nietzsche and Contemporary Feminism.” Nameh Farhang, No. 42.
- Balawi, Rasoul, & Nejati, H. (2021). “A Feminist Critique of the Novels Girls of Riyadh by Rajaa Alsanea and We’ll Get Used to It by Zoya Pirzad.” Research on Contemporary World Literature, Vol. 26, No. 1, 192–215.
- Mostafa, Vosoughi, Mansour Mehrayin, & Yousefi Fazel, Soudabeh. (2021). “The Transformation of the Concept of the Subject and Its Relation to the Social in Julia Kristeva’s Approach.” Journal of Cultural Sociology and Social Sciences, Vol. 12, No. 1 (B/ISC), 151–177.
- Tavana, Mohammad Ali, & Azarkamand, Farzad. (2014). “Women’s Subjectivity and Liberation in Julia Kristeva’s Thought: Ideas for the Participation of the Creative Semiotic in the Public Symbolic Sphere.” Journal of Social Sciences: Women in Development and Politics, No. 45, 187–206 .
المجلد 21، العدد 76
الصيف 2025
الصفحة 116-143

  • تاريخ الاستلام 09 ديسمبر 2024
  • تاريخ المراجعة 26 يوليو 2025
  • تاريخ القبول 19 أغسطس 2025