زبان و جنسیت در رمان «أصل و فصل» سحر خلیفه (براساس فرانقش‌های زبانی مایکل هالیدی)

نوع المستند: علمی - پژوهش

المؤلفون

1 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه کردستان، سنندج

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه کردستان، سنندج

3 دانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات عربی دانشگاه کردستان، سنندج

المستخلص

پژوهش‌های انجام‌شده در حوزة زبان‌شناسی اجتماعی نشان می‌دهد که عوامل اجتماعی به‌ویژه جنسیت تأثیر بسزایی بر زبان دارند. ازآنجاکه زنان در عصر حاضر به صورت گسترده‌ای به نوشتن رمان گرایش پیدا کرده و جنبه‌هایی از زندگی جنسیتی‌شان را در آن منعکس ساخته‌اند، مسئلة تفاوت‌های جنسیتی همواره رابطة ویژه‌ای با رمان داشته و در حوزه‌های مختلف زبان‌شناسی نیز تأثیر این عامل بر رفتارهای زبانی به‌ویژه در رمان بررسی شده‌است. ازجمله نظریات زبان‌شناسی که در انجام این پژوهش‌ها کاربرد فراوانی دارد نظریة مایکل هالیدی است. وی بخش‌های بنیادین معنا در زبان را، در سه فرانقش «اندیشگانی، بینافردی و متنی» بررسی نموده‌است. براساس همین نظریه، پژوهش حاضر می‌کوشد با روش توصیفی ـ تحلیلی، رابطة بین زبان و جنسیت را در رمان «أصل و فصل» سحر خلیفه، در سطوح مختلف «معنایی، نحوی و منظور‌شناختی» بررسی کند. مهم‌ترین نتیجة به‌دست‌آمده نشان می‌دهد تأثیر جنسیت نویسنده و عوامل اجتماعی بر واژگان، جملات و تفکرات وی در خلال داستان و نیز تلاش نویسنده برای بازنمودِ هویت و نقش زنان در اجتماع از طریق زبان در داستان است.

الكلمات الرئيسية

الموضوعات الرئيسية


کتابنامه

1) عربی

کتب

برهومة، عیسى (2002م)، اللغة و‌الجنس (حفریات لغویة فی الذکورة و‌الأنوثة)، الطبعة الأولى، عمان: دار الشرق.

خلیفة، سحر (2009م)، أصل و فصل، الطبعة الأولى، بیروت: دار الآداب.

وادی، طه (1994م)، صورة المرأة فی الروایة المعاصرة، الطبعة الرابعة، قاهرة: دارالمعارف.

الدوریات

أبویسانی، حسین؛ ولاشانی باقرپور، زهره (1391ش)، «المراة ومعاناتها فی ثنائیة سحر خلیفة؛ الصبّار و­عبّاد الشمس»، فصلیة لسان مبین، السنة 4، العدد 4، از1تا20

2) فارسی

کتاب‌ها

پاک‌نهاد جبروتی، مریم (1381ش)، فرادستی و فرودستی در زبان، چاپ اول، تهران: گام نو.

شیبلی‌هاید، جانت (1389ش)، روان‌شناسی زنان (سهم زنان در تجربه بشری)، مترجم: اکرم خمسه، چاپ سوم، تهران: ارجمند.

مجلات

آقاگل‌زاده، فردوس؛ کرد زعفرانلو کامبوزیا، عالیه؛ و رضویان، حسین (1390ش)، «سبک‌شناسی داستان براساس فعل: رویکرد نقش‌گرا»، فصلنامه تخصصی سبک‌شناسی نظم و نثر فارسی، سال 4، شماره 1، از 243تا254.

اعلایی، مریم؛ آقاگل‌زاده، فردوس؛ دبیرمقدم، محمد؛ و گلفام، ارسلان (1389ش«بررسی تبادل معنا در کتاب‌های درسی علوم انسانی در چارچوب دستور نظام‌مند نقش‌گرای هالیدی از منظر فرانقش بینافردی "رویکردی نقش‌گرا"»، پژوهش زبان و ادبیات فارسی، شماره 17، از 211تا 233.

ایشانی، طاهره (1393ش)، «بررسی ویژگی‌های سبکی و شخصیتی سیمین دانشور با رویکرد زبان‌شناسی نقش‌گرا»، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال 5، شماره 1، از 19تا 34.

حسینی، مریم (1384ش)، «‌روایت زنانه در داستان‌نویسی زنانه»، کتاب ماه ادبیات و فلسفه، شماره 93، از94تا101.

رضوانیان، قدسیه؛ و ملک، سروناز (1392ش)، «بررسی تأثیر جنسیت بر زبان زنان شاعر معاصر»، بوستان ادب، سال 5، شماره 3، از 45تا 70.

شریفی‌مقدم، آزاده؛ و بردبار، آناهیتا (1389ش)، «تمایز‌گونگی جنسیت در اشعار پروین اعتصامی»، زبان‌پژوهی، شماره 3، از 125تا 152.

عبدی، صلاح‌الدین؛ و عباسی، نسرین (1390ش)، «جلوه‌های پایداری در برخی آثار سحر خلیفه»، پژوهشنامه نقد ادبی، شماره 1، از 113تا 134.

محمودی بختیاری، بهروز؛ و دهقانی، مریم (1392ش«رابطه زبان و جنسیت در رمان معاصر فارسی: بررسی شش رمان»، نشریه زن در فرهنگ و هنر، شماره 4، از543تا556.

نیکوبخت، ناصر؛ دسپ، سیدعلی؛ بزرگ‌بیگدلی، سعید؛ و منشی‌زاده، مجتبی (1391الف)، «الگوی تحول نقش زن از همسر خانه‌دار تا مصلح اجتماعی براساس نشانه‌شناسی‌اجتماعی رمان‌های سووشون و عادت می‌کنیم»، پژوهش‌های زبان و ادبیات تطبیقی، شماره 13، از 217تا 235.

3) انگلیسی

Halliday, M. A. K., & Hasan R. (1976). Cohesion in English. London: Longman Group Ltd.

Halliday, M. A. K., & Hasan, R. (1989). Language, Context, and Text: Aspects of Language in a Social Semiotic Perspective. Oxford: Oxford University Press.

Halliday, M. A. K. (1994). An Introduction to Functional Grammar. China: Edward Arnold Publishers.

Halliday, M. A. K., & Matthiessen C. (2004). An Introduction to Functional Grammar. Oxford: Oxford University Press.

Moor, T. & Bloor, M. (2004). The Functional Analysis of English, A Hallidayan Approach. London: Arnold Publisher Group.