تحلیل کارکرد «زبان و آموزش» استعمارگر در گفتمان پسااستعماری «موسم الهجرة إلی الشمال» بر اساس نظم‌های سه‌گانة لاکان

نوع المستند: علمی - پژوهش

المؤلفون

1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه گنبدکاووس

2 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه زابل

المستخلص

نقد روان‌کاوانه به عنوان حاصل تلاقی روان‌کاوی با آثار ادبی، سعی در خوانشی متفاوت از آثار ادبی دارد. ژاک لاکان (1901-1981م) از جملة نظریه‌پردازان این عرصه است که نظریة نظم‌های سه‌گانة خود را برای به‌تصویرکشیدن تکاملات ذهنی ـ روانیِ انسان از کودکی تا بزرگ‌سالی منتشر کرد. جستار حاضر تلاش دارد با تکیه به روش توصیفی ـ تحلیلی و با استناد به نظریة لاکان به خوانش رمان «موسم الهجرة إلی الشمال» از طیب صالح (1929-2009م) بپردازد و شخصیت اصلی آن (مصطفی سعید) را تحلیل روان‌شناختی نماید. بر اساس این خوانش، دورة پیش از آشنایی مصطفی با زبان انگلیسی و ورود به مدرسه‌های استعماری برای آموزش، ساحت خیالی نظریة لاکان را تشکیل می‌دهد که در آن مصطفی با مادر اصلی و نمادین (آفریقا) پیوندی عمیق دارد. یادگیری زبان انگلیسی برای او، به مانند یادگیری زبان نزد کودک است و او را وارد ساحت نمادین می‌کند. سفر وی به انگلیس برای تحصیل و اقامت در آن، ادامة ساحت نمادین است که او را از مادر اصلی و نمادین بیشتر جدا کرده و از دنیای بی‌نظم آفریقا (طبیعت) به دنیای نظام‌مند غرب (فرهنگ) انتقال داده است. این امر نوعی احساس فقدان و تمنای دورة اتحاد با مادر را در او به وجود می‌آورد که از بارزترین ویژگی‌های ساحت واقع است.

الكلمات الرئيسية

الموضوعات الرئيسية


کتابنامه

1) عربی

طرابیشی، جورج (1997م)، شرق و غرب رجولة وأنوثة: دراسة فی أزمة الجنس والحضارة فی الروایة العربیة، ط 4، بیروت: دار الطلیعة.

صالح، الطیب (1996م). موسم الهجرة إلی الشمال.  ط2. بیروت: دارالعودة.

2) فارسی

پیرکلرو، ژان. (1385). واژگان لکان. ترجمه: کرامت موللی. تهران: نشر نی.‏

شولتر ، دوان یی و شولتر، سیدنی الن. (1384). نظریه‌های شخصیت. ترجمه: یوسف کریمی و دیگران، تهران: ارسباران.‏

لیدر، داریان و جودی گروز. (1387). لاکان: بررسی شخصیت، اندیشه و آثار. ترجمه: محمدرضا پرهیزگار، تهران: نظر.‏

موللی، کرامت، (1387ش). مبانی روان‌کاوی فروید ـ لکان. چ4. تهران: نشر نی.‏

موللی، کرامت، (1388 ش). مقدماتی بر روان‌کاوی لکان، تهران، نشر دانژه.‏

هومر، شون. (1388)، ژاک لاکان، ترجمه: محمدعلی جعفری و سید ابراهیم طاهانی. چ1. تهران: ققنوس.‏

3) مقالات

عربی

الزغبی، أحمد (1405). «الدراسات: ثلاثة وجوه لمصطفی سعید دراسة فی روایة طیب صالح «موسم الهجرة إلی الشمال»، مجلة الابداع. السنة ‏‏3 العدد 1. صص 109-114.‏

وطفة، علی أسعد (2015م). «اللغة اللاشعوریة للغة عند جاک لاکان». جامعة الکویت: مجلة نقد وتنویر. السنة1 العدد2. صص 1-9.‏

فارسی

افشار، حمیدرضا. محرم‌زاده، ناتاشا (1395). «بررسی «امر واقع» در سینمای اصغر فرهادی بر اساس آرای اسلاوی ژیژک». مجلة نامة ‏هنرهای نمایشی و موسیقی. شماره 13. صص 45-60.‏

کوپال، عطاءالله؛ علی‌نیا، اکرم (1393ش). «بررسی عقاید ژاک لاکان در نمایشنامة از پشت شیشه‌ها اثر اکبر رادی». مجلة تحلیل و نقد متون ‏زبان و ادبیات فارسی. شمارة19. صص 31-50.‏

4) انگلیسی

کتاب

Abrams, M.H. (1999). A Glossary of Literary Terms. Boston: Heinle.

Dylan Evans (1996) An introductory Dictionary of lananian psychoanalysis, Routledge, London and New York.

Eagleton, T. (1997). Literary Theory: an Introduction. Oxford :Blackwell.

Evans, D. (1996). An Introductory Dictionary of Lacanian Psychoanalysis. London and New York: Routledge.

Lacan, J.(1968). The Language Of The Selfe,Trans. AnthonyWilden,New York: Johns Hopkins University Press.

Lacan, J.(2002). Ecrits: A Selection, trans.Bruce Fink. NewYork: W.W. Norton & Company.

Lacan, J.(2011). Le Seminaire de Jacques Lacan: Livre XIX, …Ou pire. Paris: seuil.

Miller, Jacoues-Alain (1981), The seminar of Jacques Lacan, Book XI, The four Fundemental concepts of Psychoanalysis, Translated by Alan Sheridan, w.w.Norton&Company, New York & London

Payne, M (1993). Reading theory: an introduction to Lacan, Derrida, and Kristeva. MA: Blackwell.

Ragland-Sullivan, E. (1987). Jacques Lacan And Philosophy of Psychoanalysis.

مقالات

Davidson,J. E.(1989). In Search of a Middle Point: The Origins of Oppression in Tayeb Salih's "Season of Migration to the North". Research in African Literatures, 20( 3), 385-400.

Geesey, P. (1997). Cultural Hybridity and contamination in Tayeb Salih’s ‘Mawsim al-hijra ilaal-Shemal (Season of Migration to the North). Research in African Literatures, 28(3 ) ,128-140.

Makdisi, S. S. (1992). The Empire Renarrated: Season of Migration to the North and Reinvention of the Present. Critical Inquiry, 18(4) , 804-820.

Tarawneh, Y & Joseph J. (1998). Tayeb Salih and Freud: The Impact of Freudian Ideas on Season of Migration to the North. Arabica, 35 (3), 328-349.

5) وبگاه اینترنتی

بوعلی، آسیة (6/5/2011م). «دراسة تحلیلیة للمضامین النفسیة فی روایة الطواف حیث الجمر لدریة الشحی». موقع آسیة بوعلی:      https://asyahalbualy.wordpress.com/

جان‌نثاری، عباس (17/1/1386ش). «ژک مری لکان». سایت وقفه:        http://vaghfeha.persianblog.ir/post/8/

هیبی، محمد (16/10/2010 م). «أنا والآخر فی روایة موسم الهجرة إلی الشمال للطیب صالح»، موقع دیوان العرب:

http://www.diwanalarab.com/spip.php?article25378#comments