بلاغت طنز در داستان‌های کودکانة «نوادر جُحا»

نوع المستند: علمی - پژوهش

المؤلفون

1 دانش‌آموختة کارشناسی ارشد زبان و ادبیات عربی دانشگاه زابل

2 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه زابل

3 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه زابل

المستخلص

ادبیات کودک شامل آثاری است که مخاطب آن کودک است و دو هدف سرگرم‌کنندگی و آموزشی را دنبال می‌کند. یکی از عوامل تأثیرگذاری این نوع ادبی، طنز موجود در آن است که شگردهای مختلف بلاغی نقش مهمی در تحقق آن ایفا می‌کنند. در ادبیات کودک عربی شخصیت‌هایی فُکاهی همچون جُحا، انبساط خاطر کودک را فراهم می‌آورند؛ بنابراین جُحا را به عنوان فردی معرفی می‌کنند که همه‌چیز را با بذله‌گوییِ منحصربه‌فرد و بلاغت مثال‌زدنی‌اش روایت می‌کند. ارزش ادبی طنز در چنین آثاری در گرو شگردهای بلاغی خاصی است که متناسب با روحیات کودک به کار می‌رود. جستار حاضر با تکیه بر روش توصیفی ـ تحلیلی در تلاش است، میزان تأثیرگذاری شگردهای بلاغی در همذات‌پنداری کودک با شخصیت جُحا را در مجموعة داستانی «نوادر جُحا» (2007م) کشف نماید. برای دستیابی به این هدف تمام واژگان داستان‌ها بررسی و عناصر بلاغی آن ارزیابی گردید. نتایج حاکی از این است که در این اثر به ترتیب سازه‌های طنزآفرین تکرار، مراعات‌نظیر، انسان‌پنداری، کنایه و تضاد به‌گونه‌ای به کار رفته‌است که علاوه بر ایجاد شگفتی و خنده در کودک، در طنزگونگی رخدادهای داستان و درنتیجه بلاغت طنز مجموعة داستانی تأثیر دارد.

الكلمات الرئيسية

الموضوعات الرئيسية


کتابنامه

الف) عربی

کتاب

ابن‌منظور، محمد بن مکرم (1408ق). لسان العرب. ط3. بیروت: دارصادر.

أحمد العاصی، عربی (1981م). الحیوان فی قصص الأطفال: دراسة أدبیة. ط1. دمشق: دارالکرمل.

أحمدفشل، أحمد (1996م). علم البدیع: رؤیة جدیدة. ط1. القاهرة: دارالمعارف.

الحموی، ابن‌حجة (2001م). خزانة الأدب وغایة الأرب. دراسة وتحقیق: دیاب، کوکب. ط1. بیروت: دارصادر.

حنا، خلیل (2007م). نوادر جُحا. ط1. القاهرة: مؤسسة العربیة الحدیثة.

عبدالحمید، شاکر (2003م). الفکاهة والضحک: رؤیة جدیدة. ط1. الکویت: المجلس الوطنی للثقافة والفنون والآداب.

عبدالفتاح، اسماعیل (2000م). أدب الأطفال فی العالم المعاصر. ط1. بیروت: مکتبة الدار العربی.

عبداللطیف، محمد فهمی (1965م). مذکرات جُحا. ط1. القاهرة: الدار القومیة.

غریب‌علام، عبدالعاطی (1997م). دراسات فی البلاغة العربیة. ط1. لیبیا: جامعة قاریونس.

مطلوب، أحمد (1975م). فنون بلاغیة: البیان والبدیع. ط1. الکویت: دارالبحوث العلمیة.

معروف، نایف (1997م). الموجز الکافی فی علوم البلاغة والعروض. ط2. بیروت: دارالنفائس.

الموسی، أنور عبدالحمید (2010م). أدب الأطفال فن المستقبل. ط3. بیروت: دارالنهضة العربیة.

النجار، محمد رجب (1978م). جحا العربی: شخصیته وفلسفته فی الحیاة والتعبیر. ط1. الکویت: عالم المعرفة.

هاشمی، أحمد (1370ش). جواهر البلاغة فی المعانی والبیان والبدیع. قم: دفتر تبلیغات حوزه.

الهوال، حامد عبدة (1982م). السخریة فی أدب المازنی. ط1. القاهرة: الهیئة المصریة العامة.

پایان‌نامه

عبدالله خلیل، نزار (2009م). «السخریة والفکاهة فی النثر العباسی حتی القرن الرابع الهجری». جامعة مؤتة: رسالة الماجستیر فی اللغة العربیة وآدابها.

مجلات

جلولی، العید (2004م). «اللغة فی الخطاب السردی الموجه للأطفال فی الجزائر». جامعة ورقلة بالجزائر: مجلة الأثر. العدد3. صص 9-25.

واقف‌زادة، شمسی (1390ش). «الأدب الساخر: أنواعه وتطوره مدی العصور الماضیة». جامعة جیرفت: دراسات الأدب المعاصر. السنة2. العدد12. صص 101-123.

سایت های اینترنتی

یحیى، رافع (28/3/2011م). «الفکاهة فی أدب الأطفال العربی». مجلة إلکرتونیة المنهل:

 http://platform.almanhal.com

ب) فارسی

کتاب

انوشه، حسن (1375ش). دانشنامة ادب فارسی. چ1. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

برگسون، هانری لویی (1379ش). خنده. مترجم: عباس میرباقری. چ1. تهران: شباویز.

چمبرز، ایدن (1387ش). خوانندة درون متن: دیگرخوانی‌های ناگزیر. مترجم: خسرونژاد، مرتضی. چ1. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

رضانژاد، غلامحسین (1367ش). اصول علم بلاغت در زبان فارسی. تهران: الزهراء

شفیعی کدکنی، محمدرضا (1385ش). موسیقی شعر. چ1. تهران: آگاه.

شمیسا، سیروس (1381ش). بیان و معانی. چ1. تهران: فردوس.

کریچلی، شیمون (1384ش). در باب طنز. مترجم: سمی، سهیل. چ1. تهران: ققنوس.

وحیدیان کامیار، تقی (1383ش). مجموعه مقالات: زبان چگونه شعر می‌شود؟. چ1. مشهد: سخن‌گستر.

مجلات

آقاگل‌زاده، فردوس؛ رضوی‌زاده، اکرم (1391ش). «ویژگی‌های واژگانی ادبیات داستانی کودکان در زبان فارسی از دیدگاه زبان‌شناسی». مجموعه مقالات اولین همایش میان‌رشته‌ای آموزش و یادگیری زبان. مشهد: دانشگاه فردوسی. صص 301-312.

بهره‌مند، زهرا (1389ش). «آیرونی و تفاوت آن با صنایع بلاغی مشابه». دانشگاه علامه طباطبایی: متن‌پژوهی ادبی. شمارة 45. صص 9-36.

حسام‌پور، سعید و همکاران (1390ش). «بررسی تکنیک‌های طنز و مطایبه در آثار هوشنگ مرادی کرمانی». دانشگاه شیراز: مطالعات ادبیات کودک. شمارة 3. صص 61-90.

حسن‌زاده، فرهاد (1392ش). «نگاهی به وضعیت طنز نوجوانان». تهران: ماهنامة انشاء و نویسندگی. سال5. شمارة 36. صص 98-102.

سجودی، فرزان (1378ش)، «درآمدی بر نشانه‌شناسی شعر»، تهران: مجلة شعر. شمارة 26، صص 20-29.

شیری، قهرمان (1376ش). «راز طنزآوری». دانشگاه شهرکرد: پژوهشنامة ادبیات معاصر، سال 2. شمارة 17و18. صص 40-47.

صفایی، علی؛ ادهمی، حسین (1394ش). «نگاهی به گسترة طنز و مطایبه و شگردهای آفرینش آن در آثار فرهاد حسن‌زاده». دانشگاه شیراز: مطالعات ادبیات کودک. دورة 6. شمارة 2. صص 73-98.

طالبیان، یحیی، تسلیم جهرمی، فاطمه (1388ش). «ویژگی‌های زبان طنز و مطایبه در کاریکلماتورها». دانشگاه اصفهان: فنون ادبی. دورة 1. شمارة 1. صص 13-40.

موسی‌پور، نعمت‌الله؛ طالبیان، یحیی (1379ش). «پیوندهای پنهان جاندارپنداری کودکانه و تخیل شاعرانه». دانشگاه کرمان: نشریة دانشکدة ادبیات و علوم انسانی. شمارة 8 و 9. صص 119-133.

سایت‌های اینترنتی

طباطبایی، زهراسادات (14/5/1393ش). «بچه‌ها عاشق شنیدن قصه‌های تکراری». سایت تبیان:

 http: //www.tebyan.net/newindex.aspx?

قبادی، سارا (13/12/1388ش). «جاندارپنداری اشیاء در کودکان». سایت مدرسة الکترونیکی:

 http: //eschool.mihanblog.com/

ج) لاتین

Munn, Norman. Introduction to Psychology. Boston: Houghton Mifflin.


المجلد 15، العدد 50
الربيع 2019
الصفحة 101-122
  • تاريخ الاستلام: 18 ديسمبر 2017
  • تاريخ المراجعة: 10 يونيو 2018
  • تاريخ القبول: 12 يونيو 2018