طهران، شارع وليعصر(عج)، شارع توانير، حي نظامي كنجوي، زقاق هفت بيكر(٨)، شارع نظامي كنجوي، بناء رقم ٣٣، مؤسسة بيمه اكو للتعليم العالي، جامعة علامة طباطبائي، الطابق ٦، الغرفة ٦٠٧، اللجنة الإيرانية للغة العربية وآدابها، الرمز البريدي ١٤٣٤٨٦٣١١١

نوع المستند : علمی - پژوهش

المؤلفون

1 جامعة سمنان

2 جامعة طهران

المستخلص

«سيرة عنترة» هي من أکبر القصص الملحمية التي استمدت مادتها من شخصية «عنترة» الحقيقية، أي من الشاعر والفارس الکبير الذي کان يعيش في العصر الجاهلي. وجرى ذکر «سيرة عنترة» على ألسنة الناس على مرّ العصور حتى العصر العباسي وما بعده إلى العصر الحديث، فصارت السيرة ضخمة تحمل الکثير من المبالغة في قدرة «عنترة» بن شداد وشجاعته بين دفتيها. وقد اهتم الناس، في العصر العباسي الثاني، بها أکثر من أي وقت مضى، ولم يکن اهتمام الناس بـ «سيرة عنترة» بسبب وصول العصر العباسي إلى الترف والرخاء کما قال حنا الفاخوري، بل کان بسبب شدة ضغط الأوضاع عليهم، إذ کانوا يعيشون ظروفاً مزرية، حيث کانت حياة المجتمع السياسية والاجتماعية والاقتصادية مضطربة جداً، وکان المجتمع على شفا حفرة من الهاوية. وکان النظام الطبقي سائداً في المجتمع الذي شاعت فيه الآفات الاجتماعية من قبيل التکدي والاحتيال والسرقة. وبينما کان الناس يعيشون في فقر مدقع تحت ضغط الضرائب الشديد، کان الخلفاء والأمراء وغيرهم من أبناء الطبقة الحاکمة يعيشون بذخاً ورفاهيةً وتبذيراً، وکانت هناک ثورات ومعارک شتى تدور في نواحٍ من الدولة المترامية الأطراف، من جانب، ومن جانب آخر تم إنشاء دويلات عدة في المناطق التي کانت تحت سلطة العباسيين. وعليه فقد تناول البحث الحياة السياسية، والحياة الاجتماعية، وأهمّ الثورات في العصر العباسي الثاني.
وأهمّ ما توصّل البحث إليه من نتائج هو أن ّالناس الذين کانوا يعيشون أوضاعاً صعبة کانوا يتطلعون إلى المنقذ الذي وجدوه في شخصية «عنترة» الخيالية التي صاغتها أذهانهم له.

الكلمات الرئيسية

الموضوعات الرئيسية

عنوان المقالة [فارسی]

علت‌های رواج سیرة عنتره در عصر عباسی دوم

المؤلفون [فارسی]

  • شاکر عامری 1
  • محمد علی عامری 2

1 دانشگاه سمنان

2 دانشگاه طهران

المستخلص [فارسی]

سیرة عنتره یکی از بزرگ‌ترین داستان‌های حماسی است که از شخصیت حقیقی عنتره نشأت‌ گرفته‌است. مقصود از عنتره، همان شاعر و جنگاور بزرگی است که در عصر جاهلی می‌زیست. نام و یاد سیرة عنتره طی قرون متمادی تا عصر عباسی و حتی عصر حاضر بر زبان مردم ساری و جاری بوده‌است؛ بنابراین این سیره طی این زمان حجیم‌تر و بزرگ‌تر شده و سرشار از مبالغه دربارة شجاعت و قدرت عنتره بن شداد است. این پژوهش می‌کوشد تا علل این توجه روزافزون مردم به سیرة عنتره را در عصر عباسی دوم بیابد و با روشی توصیفی ـ تحلیلی به این مسئله پاسخ دهد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد مردم در عصر عباسی دوم در وضعیت سیاسی، اجتماعی و اقتصادی طاقت‌فرسا و نابهنجاری به سر می‌بردند. در آن هنگام که شکاف طبقاتی و آسیب‌های اجتماعی جامعه را رو به زوال می‌برد و ناهنجاری‌هایی از قبیل دزدی، کلاه‌برداری و گدایی رواج یافته بود، سردمداران حکومت در آسایش و رفاه بر جامعه حکم می‌راندند. در چنین وضعیتی، قیام‌ها و درگیری‌های متعددی در قلمرو وسیع حکومت عباسی رخ داد و دولت‌های کوچک و محلی فراوانی در این قلمرو شکل گرفتند. فشار طاقت‌فرسای این شرایط بر جامعه، یکی از علل روی آوردن مردم به سیرة عنتره بود. مردمی که در جست‌وجوی شخصی بودند که آنان را از این اوضاع نابسامان و فقر و تنگنا و ظلم نجات دهد و سرانجام این شخص را در شخصیت خیالی عنتره یافتند که خود خالق آن بودند.

الكلمات الرئيسية [فارسی]

  • سیرة عنتره
  • عصر عباسی دوم
  • اوضاع سیاسی
  • اوضاع اقتصادی