طهران، شارع وليعصر(عج)، شارع توانير، حي نظامي كنجوي، زقاق هفت بيكر(٨)، شارع نظامي كنجوي، بناء رقم ٣٣، مؤسسة بيمه اكو للتعليم العالي، جامعة علامة طباطبائي، الطابق ٦، الغرفة ٦٠٧، اللجنة الإيرانية للغة العربية وآدابها، الرمز البريدي ١٤٣٤٨٦٣١١١

نوع المستند : علمی - پژوهش

المؤلفون

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه کردستان

2 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه کردستان

المستخلص

روایت­شناسی در قرن بیستم به سبب گسترش مکتب ساختارگرایی رواج پیدا کرد. یکی از مهمترین نظریه­های زمان و روایت مربوط به «ژرار ژنت» است. در این پژوهش تلاش شده است بر اساس دیدگاه «ژرار ژنت» به بررسی سه سطح روایی (داستان، روایت، روایتگری) و مؤلفه­هایی که این سه سطح را در تعامل با همدیگر نگه می­دارند؛ یعنی «زمان دستوری»، «وجه» و «صدا» در قصیدۀ ایوان مدائن بحتری پرداخته شود. بحتری توالی خط زمانی را در طول اثر خویش برهم زده و به گزینش رویدادهای برجسته­تر و یا نقل اشاره­وار آنها می­پردازد. مهمترین عنصر زمان در روایت بحتری از نوع گذشته­نگری است و گذشته­نگری­های وی از نوع گذشته­نگری برون داستانی است. بحتری با مقدمه چینی و  برای جذب و تأمل بیشتر 13 بیت آغازین قصیده را با شتاب منفی، درنگ و حذف و در باقی ابیات بازۀ زمانی گستردۀ پیش­ روی خود را با شتاب مثبت و حذف روایت کرده است و در این میان بعضی رویدادها و تصاویر را گزینش کرده و برجستگی بخشیده و با درنگ بیشتری به بیان آنها پرداخته است. این امر متأثر از ایدئولوژی، گفتمان شاعر، عواطف و احساسات ایران‌دوستی اوست. بسامد روایت­های بحتری از نوع بسامد مکرر و بسامد بازگو است. بحتری از دیدگاه برتر یا (کانون صفر) به روایتگری پرداخته است. توصیفات او زنده و جاندار است. راوی اول شخص است. فاصلۀ میان راوی و داستان زیاد است و وصف­ها و ذکر جزئیاتی که به دست می­دهد، فاصله را بیشتر کرده است. این قصیده در حقیقت یک نوع تک­گویی بیرونی است. زمان روایت نیز پسازمانی است. محدودۀ متن مورد بررسی مربوط به دوران انحطاط و فروپاشی بقایای کاخ ساسانیان بوده اما گذشته­نگری­های راوی رخدادهایی را بازنمایی می­کند که مربوط به پیش از آغاز زمان اصلی داستان است و تکنیک شکستن خط سیر زمان در جهت بازنگری و یادآوری اوچ عظمت روزگار ساسانیان به کار رفته است. کاربردهای مختلف عنصر زمان در محتوای روایت بحتری تأثیر بسزایی داشته است و یکی از اصلی­ترین عوامل ایجاد جذابیت و درنگ در روایتگری اوست. روش تحقیق کتابخانه­ای –اسنادی است.

الكلمات الرئيسية

کتاب عربی
البحتری، ولیدبن­عبید، (1119)، دیوان البحتری، بتحقیق و شرحة و التعلیق علیه حسن کامل الصیرفی، المجلد الثانی، ط 3، القاهرة: دارة المعارف.
جنیت، جیرار، (1997)، خطاب الحکایة، مترجم محمد معتصم، عبدالجلیل الازدری، عمرحلی، ط 2، القاهرة: المجلس الأعلی للثقافة.
الحاج علی، هیثم، (2008)، الزمن النوعی و اشکالیات النوع الروایی، ط 1، بیروت: مؤسسة الانتشار العربی، 2008.
روحی الفصیل، سمیر، (2002)، الروایة العربیة-البناء و الرویا، دمشق: اتحاد الکتاب العرب.
زکریا قاضی، عبدالمنعم، (2009)، البنیة السردیة فی الروایة، الکویت: عین الدراسات و البحوث الإنسانیة و الإجتماعیة.
سلیم الحاوی، ایلیا، (1969)، النماذج فی النقد الادبی و تحلیل النصوص، ط 3، لبنان: دار الکتاب اللبنانی.
الفاخوری، حنا، (1390)، تاریخ الأدب العربی، ط 6، طهران: طوس.
کتاب فارسی
آدام، ژان میشل و فرانسواز رواز، (1383)، تحلیل انواع داستان (رمان/ درام/ فیلم­نامه)، ترجمۀ آذین حسین­زاده و کتایون شهپرزاد، چاپ سوم، تهران: قطره.
احمدی، بابک، (1380)، ساختار تأویل متن، تهران: مرکز.
ایبرمز، ام. اچ، (1387)، فرهنگ توصیفی اصطلاحات ادبی، ترجمۀ سعید سبزیان، تهران: رهنما.
ایگلتون، تری، (1380)، پیش­درآمدی بر نظریۀ ادبی، مترجم عباس مخبر، تهران: نشر مرکز.
برتنس، هانس، (1391)، مبنای نظریۀ ادبی، ترجمۀ محمدرضا ابوالقاسمی، چاپ سوم، تهران: ماهی. تایسن، لیس، (1387)، نظریه­های نقد ادبی معاصر، ترجمۀ مازیار حسین­زاده و فاطمه حسینی، تهران: نگاه امروز.
تودوروف، تزوتان، (1382)، بوطیقای ساختارگرا، ترجمۀ محمد نبوی، تهران: آگه.
تولان، مایکل جی، (1382)، درآمدی نقادانه- زبان شناختی بر روایت، ترجمه ابولفضل حُری، تهران: بنیاد سینمایی فارابی.
جهان­دیده، سینا، (1379)، از معنای خطی تا معنای حجمی، چاپ اول، رشت: انتشارات چوبک.
ریمون کنان، شلومیت، (1387)، روایت داستانی: بوطیقای معاصر، ترجمه ابوالفضل حری، چاپ اول، تهران: نیلوفر.
سناپور، حسین، (1386)، جلوه های داستان، تهران: نشر چشمه.
لوته، یاکوب، (1386)، مقدمه ای بر روایت در ادبیات و سینما، ترجمه امید نیک فرجام، تهران: مینوی خرد.
مجلات
رجبی، زهرا، غلامحسین غلامحسین­زاده، قدرت الله طاهری (1388)، «بررسی رابطۀ زمان و تعلیق در روایت پادشاه و کنیزک»، پژوهش زبان و ادبیات فارسی، فصلنامۀ علمی پژوهشی زبان و ادبیات فارسی، شماره 12، صص 98-75.
رفیعی، یدالله، (1384)، «شرح قصیدۀ بحتری در وصف ایوان کسری»، مجلۀ زبان و ادبیات فارسی واحد خوی، شمارۀ 4، صص 11-28.
صدیقی لیقوان، جواد، مهیار علوی مقدم، (1396)، «بررسی روایت­شناسی طبقات الصوفیه بر اساس نظریۀ  «زمان در روایت»، متن­شناسی ادب فارسی، دورۀ9، شمارۀ 9 (پیاپی34)، صص98-85.
طاهری، قدرت الله و لیلا سادات پیغمبرزاده، (1388)، «نقد روایت­شناسانۀ مجموعۀ «ساعت پنج برای مردن دیر است» امیرحسن چهل تن بر اساس نظریۀ ژرار ژنت، ادب پژوهی، شمارۀ 8 و7، صص49-27.
کمالی، رؤیا، سمیه حسینعلیان، (1438)، «ایوان کسری فی الشعر البحتری و الشریف المرتضی (دراسة أسلوبیة موازنة)»، مجله اللغة العربیة و آداب­ها علمیة محکمة، السنة12، العدد3، خریف 1437 هجری، صص527-501.
گودرزی، لمراسکی، روشن  باباپور، (1391)، «بررسی رابطۀ زمان و جذابیت در روایت «افق وراءالبوابه» از غسان کنفانی»، مجلۀ انجمن ایرانی زبان و ادبیات عربی، علمی-پژوهشی، شمارۀ 25، زمستان 1391، صص 145- 113.
میرزایی، فرامرز، (1389)، «تلقی الصورة فی قصیدة إیوان کسری للبحتری (من الرؤیة البصریة إلی الرؤیة الفکریة)»، مجله دراسات فی اللغة العربیة و آدابها، فصلیة محکمة، العدد 1، الربیع 1389ه ش 2010م، صص 123-103.
نبی­زادۀ اردبیلی، ندا، عسکر صلاحی، ابراهیم رنجبر، (1395)، «کاربست عنصر زمان در آفرینش داستان گیله­مرد»، فصلنامۀ پژوهش­های ادبی بلاغی، سال چهارم، شمارۀ 15، صص42-27.
 
سایت اینترنتی
hanan radwan lecturer .syny lbuhtryw fy myzan inqd.vol.2017Available from: https://scholar.cu .edu.eg/?q=hnanmt/publications