الایقاع الموسیقیّ فی معلقة امرئ القیس

المؤلفون

المستخلص

من العناصر الّتی لها أثرها فی قوّة الصورة الفنیة لمعلقة امرئ القیس و جمالها، الایقاع الموسیقیّ الرائع و المتلائم. هذا الشاعر الشهیر، باختیار البحر الطویل، و اللام المکسورة فی الرویّ ذات المدّ الصّوتی الکثیر و باختیار الألفاظ و الحروف المتناغمة والمتناسبة لمقتضی الحال و باستخدام فنیّ للمحسنات اللّفظیة والمعنویة کالجناس و مراعاة النظیر الّتی تقوّی الوحدة الموسیقیة، ینشد قصیدة تمتاز بجرسها الموسیقی، بحیث تسبّب موسیقاه الداخلیة أن یری القاریء نفسه فی جوّ موسیقیّ شعریّ، خلقه الشاعر للتعبیر عن تجربته الشعریة و الشعوریة فی صورة موحیة فیتأثر القاری بعواطف الحزن و الفراق و الحیاة فی طبیعة صحراویة بین اصوات  الوحوش من صهیل الفرس و رغاء الابل وزئیر الأسد و یجد نفسه فی ذلک الجو الحیّ و یتلذّذ به. قد نجح الشاعر فی معلقته أن یستخدم دلالات الحروف الصوتیة التی تتناسب وتتناغم و التصاویر الفنیة الحیّة التی تجسّم و تجسّد المفاهیم و المعانی.

الكلمات الرئيسية


ـ قرآن کریم

   ـ ابن عاشور، محمد الطاهر،  موجز البلاغة، المطبعة التونسیة ، نهج سوق البلاط ، تونس . الطبعة الأولى، د.ت.

   ـ ابن عبدالله الواصل، سعد، موسوعة العروض والقافیة  WWW.SAAD.NET/BOOK/7/1233.ZIP.

   ـ ابن المعتز، ابوالعباس،  البدیع،مکتبة المثنی، بغداد، الطبعة الثانیة، 1979.

   ـ ابن منظور، محمد، لسان العرب، قم، ادب الحوزه، 1405ق.

  ـ احمد حمدان، ابتسام، الأسس الجمالیة للإیقاع البلاغی فی العصر العباسی، چ1، حلب، دار القلم العربی، 1997م.

   ـ ارسطو، فن الشعر، ترجمه عبدالرحمن بدوی، قاهره، مکتبة النهضة المصریة، 1953م.

   ـ امرؤالقیس، دیوان، به کوشش عبدالرحمن المصطاوی، چ2، بیروت، دار المعرفه، 2004م.

   ـ امین، احمد، النقد الأدبی، چ4، بیروت، دار الکتب العربی، 1967م.

  ـ برخان، محمد، «جوشش شعر در آینه­ی اعجاز موسیقی»، www.freewebs.com

  ـ بینش، تقی، سه رساله­ی فارسی در موسیقی(موسیقی دانشنامه­ی علایی و موسیقی رسائل اخوان الصفا و کنز التحف)، چ1، مرکز نشر دانشگاهی، 1371ش.

   ـ ترجانی زاده، احمد، شرح معلقات سبع، چ1، تهران، سروش، 1382ش.

   ـ التفتازانی، سعدالدین، شرح المختصر، چ2، قم، اسماعیلیان، 1385ش.

   ـ حافظ شیرازی، شمس الدین محمد، دیوان، چ4، به کوشش محمد قزوینی و قاسم غنی، تهران، طلوع، 1368ش.

   ـ الدایه، فایز، جمالیات الأسلوب، چ2، دمشق، دار الفکر، 1416ش.

   ـ ذوالفقاری، محسن، فرهنگ موسیقی شعر، چ1، قم، نجبا، 1380ش.

   ـ رجایی، نجمه، آشنایی با نقد معاصر عربی، چ1، مشهد، دانشگاه فردوسی، 1378ش.

   ـ الزمخشری، ابوالقاسم، أساس البلاغه، قاهره، دار الکتب المصریه، 1341ق.

   ـ شفیعی کدکنی، محمدرضا، موسیقی شعر، چ8، تهران، آگاه، 1384ش.

   ـ الصمادی، اسماعیل ناصر، «موسیقی الشعر»، www.al-watan.com

   ـ ضیف، شوقی، الفن ومذاهبه فی الشعر العربی، چ11، قاهره، دار المعارف.

   ـ ـــــــــــــ، فی الأدب والنقد، قاهره، دار المعارف،1999م.

   ـ الطیب، عبدالله، المرشد إلی فهم أشعار العرب وصناعتها، ج2، بیروت، دار الفکر، 2000م.

   ـ العاکوب، عیسی علی، موسیقا الشعر العربی، چ2، دمشق، دار الفکر، 1421ق.

   ـ عباچی، اباذر، علوم البلاغه فی البدیع والعروض والقافیه، چ2، تهران، سمت، 1382ش.

   ـ عباس، حسن، خصائص الحروف العربیه ومعانیها، دمشق، 2000م.

   ـ عبدالله عطیه، عبدالهادی، ملامح التجدید فی موسیقی الشعر العربی، اسکندریه، بستان المعرفه، 2002م.

   ـ عبدون، عبدالحکیم، الموسیقی الشافیه للبحور الصافیه، چ1، قاهره، العربی، 2001م.

   ـ العسکری، أبوهلال،  الصناعتین، الکتابة و الشعر، القاهرة، مکتبة صبیح، الطبعة الثالثة، د.ت.

   ـ العقاد، عباس محمود، اللغة الشاعرة، ، مکتبة الأنجلو المصریة ، القاهرة،1960م.

   ـ عیسی، فوزی سعد، العروض العربی ومحاولات التطور والتجدید فیه، چ2، اسکندریه، دار المعرفه الجامعیه، 1998م.

   ـ غریب، روز، نقد بر مبنای زیبایی­شناسی و تأثیر آن در نقد عربی، چ1، ترجمه نجمه رجایی، مشهد، دانشگاه فردوسی، 1378ش.

   ـ غنیمی هلال، محمد، النقد الأدبی الحدیث، قاهره، نهضه مصر، 2001م.

   ـ الفاخوری، حنا، تاریخ ادبیات زبان عربی، ترجمه عبدالمحمد آیتی، چ5، تهران، توس، 1381ش.

   ـ القلقلیه، عبده عبدالعزیز، البلاغه الإصطلاحیه، چ2، قاهره، دار الفکر العربی، 1992م.

   ـ المازنی، عبد القادر، الشعر غایاته و وسائطه، چ2، بیروت، دار الفکر اللبنانی، 1990م.

   ـ مدرسی، فاطمه و حقی، ساحره، «زیبایی­شناسی موسیقی در آیینه­ای برای صداها و هزاره­ی دوم آهوی کوهی»، فصلنامه­ی دانشکده­ی علوم انسانی دانشگاه سمنان، شماره­ی شانزدهم، 1385ش.

   ـ معروف، یحیی، العروض العربی البسیط، چ1، تهران، سمت، 1378ش.

   ـ معلوف، لویس، المنجد، ج2، چ3، ترجمه محمد بندرلیگی، تهران، ایران، 1380ش

   ـ معین، محمد، فرهنگ معین، ج4، چ8، تهران، امیرکبیر، 1371ش.

   ـ منیف، موسی، فی الشعر والنقد، چ1، بیروت، دار الفکر اللبنانی، 1985م.

   ـ ناشر، عبدالحسین، درر الأدب، چ4، تهران، طبع کتاب و معرفت شیراز، 1379ش.