ابن ابی عتیق وتطوّر نقد

المؤلف

المستخلص

نقد در عصر جاهلی فاقد «مقیاس ومعیار»، وفقط بر اساس ذوق ناقد بود. نقد این دوره به دوراز هرگونه تعلیل وتحلیل ارائه می‌شد. با ظهور اسلام اوّلین نقطه تطوّر نیز برای نقد آشکار، و اوّلین مقیاس و معیار که همان دین واخلاق بود نیز برای نقد پیدا شد؛ یعنی از آن پس، شعر را با مقیاس ومعیار دین سنجیدند، هر شعری منطبق و موا فق با مبادی دین بود حکم به خوبی آن کرده و آن ‌را می پذیرفتند ودر غیر این صورت آن را مردود وفاقدارزش می‌دانستند. اواخر قرن اوّل هجری که عصر پیدایش گرایش‌ها و احزاب سیاسی متعددی بود که هر یک برای بیان دیدگاه‌های خود وتبلیغ آن، شاعرانی را در اختیار داشتند، بازار شعر وشاعری و به دنبال آن نقد و نقّادی رونق چشمگیری پیدا کرد. در این برهه، ابن ابی عتیق که ناقدی خوش ذوق وتیز بین بود پا به عرصه نقد وادب نهاد وبا نقّادی‌های دقیق، ظریف و آکنده از طنز وشوخی خود، نقطه جدیدی را در تطوّر نقد به وجود آورد. در این مقاله سعی شده که با آراء نقدی این ناقد برجسته آشنا شده و نیز ریشه‌های مباحثی را که امروزه در نقد مطرح می‌شود، در نقّادی‌هایی که از وی نقل شده پیگیری کنیم.

الكلمات الرئيسية


-      ابن‏خلکان، ابوالعباس، شمس‏الدین، احمدبن محمدبن‏ابى‏بکر، وفیات الاعیان و أنباءابناءالزّمان ، القاهرة، مکتبةالنهضة المصرّیة، بدون تاریخ

-      ابن‏رشیق القیروانى، العمدة فى محاسن الشعر و آدابه،المجلد الاول،بیروت، دارالمعرفة، 1408هـ

-      ابوالفرج الاصفهانى، الأغانى،  بتحقیق عبدالأمیرعلى‏مهنّا و سمیرجابر، بیروت، دارالفکر للطباعة والنشر و التوزیع الطبعةالاولى‏، 1407 هـ

-   أبوالقاسم علی بن الحسن،المعروف بابن عساکر،تاریخ مدینة دمشق،  دراسة وتحقیق علی شیری  بیروت، دار الفکر للطباعة والنشر والتوزیع،الطبعة الاولى،  1419هـ - 1998 م 

-      احسان عباس، تاریخ النقدالادبى عندالعرب (من القرن الثانى حتى القرن الثامن الهجرى)، عمّان، دارالشروق، 1993 م

-      احمد احمد بدوى، اسس النقد الأدبى عند العرب، الفجالة القاهرة، مکتبة نهضة مصر، الطبعة الثالثة، 1964 م.

-      التستری، محمد تقی، قاموس الرجال، قم، مؤسسة النشر الإسلامی التابعة لجماعة المدرسین،،ط: الاولى، 1419 ه‍

-      الحسین بن محمد بن المفضل المعروف بالراغب الأصفهانی، مفردات ألفاظ القرآن، دمشق،دار النشر / دار القلم -

-      خیرالدین الزرکلى، الاعلام، بیروت،دارالعلم‏للملایین، 1990 م

-      شوقى ضیف، العصر الاسلامی، مصر، دارالمعارف الطبعةالسادسة

-      الصفدی، الوافی بالوفیات، تحقیق: أحمد الأرناؤوط وترکی مصطفى، بیروت،دار إحیاء التراث، 1420هـ

-      عز الدین بن ابى الحسین على ابن محمد بن عبد الکریم الجزرى،ابن‏الاثیر، الکامل فى‏التاریخ، بیروت، دارالکتاب‏العربى، 1400 هـ

-      عیسى علی العاکوب، التفکیر النقدی عندالعرب،دمشق دارالفکر،2002م

-      قدامةبن‏جعفر، نقدالشعر، القاهرة، مکتبة الکلیّات الأزهرّیة، الطبعةالاولى‏، 1398 هـ

-      محمدحسین‏مشایخ فریدنى، ترجمه مجلد اول الاغانی ، انتشارات بنیاد فرهنگ ایران، 1358ش

-      المرزبانى، الموشح فى مآخذ العلماء على‏الشعراء، بیروت، دارالکتب العلمیة، الطبعةالاولى، 1415هـ