دراسةٌ نفسیةٌ لشخصیة عنترة فی ضوء نظریة «أدلر»

نوع المستند: علمی - پژوهش

المؤلفون

1 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه یزد

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه یزد

3 دانشجوی دکترای زبان و ادبیات عربی دانشگاه یزد

المستخلص

الاهتمامُ بالأعمال الفنیة والأدبیة وتحلیلُها علی أساس مبادئ علم النفس والقیام بتحلیل شخصیاتِ العمل الأدبی خلال آثارهم من وجهة النظر النفسیة، قد امتاز بین الاتجاهات النقدیة المختلفة فی القرن العشرین، ومن بین هذه النظریات المتطرّقة إلی الشخصیة، تتمتع نظریة "ألفرید أدلر" (1870 - 1937م) النفسیة بأهمیةٍ خاصةٍ؛ لأنّه یعتقد -علی عکس نظریة فروید- بأنّ العوامل الاجتماعیة هی التی تحدّد تصرّفات الإنسان وسلوکیّاته لا الغریزة الجنسیة. ویعتقد بأنّ المیل إلی التفوّق والتطوّر یکون فی الإنسان فطریاً وذاتیاً.
وبما أنّ شخصیة عنترة ـ حَسب ما وصف نفسه خلالَ اشعاره ـ لها قابلیّةٌ غنیّةٌ خصبةٌ للتحلیل النفسی؛ لذلک عالجنا فی هذا المقال تحلیل شخصیة عنترة فی ضوء نظریة أدلر النفسیة، وذلک وفق منهجٍ وصفیٍّ ـ تحلیلیّ. وقد أوحت بعض النتائج علی أنَّ ما حمل عنترةَ علی إظهار الشجاعة والکرامة والفروسیة لیست عقدة النقص التی یعزوها النّقاد إلی عنترة بل هو الشعور بالنقص الذی یکون من فطرة الإنسان وذاته ومحرّکه علی الکفاح لأجل التفوّق والکمال. فیسعی عنترةُ لتحقیق هدفه النهائی والمنشود وغایته المبتغاة أی العزّة والکمال والتعالی؛ مما أدّی إلی أن یتّخذ لحیاته أسلوباً خاصّاً لا یکون إلّا نتیجة لهذه الغایة العالیة.

الكلمات الرئيسية

الموضوعات الرئيسية


المصادر

العربیة

أدلر، الفرید (2005)، معنی الحیاة، ترجمة وتقدیم: عادل نجیب بشری، الطبعة الأولی، القاهرة، المجلس الأعلی للثقافة.

الجبوری، محمد محمود عبد الجبار (1990)، الشخصیة فی ضوء علم النفس، بغداد، دار الکتب والوثائق.

خلیف، یوسف ( 1978) الشعراء الصعالیک فی العصر الجاهلی، الطبعة الثالثة، القاهرة، دار المعارف.

الشربینی، لطفی، عادل صادق (د.ت)، معجم مصطلحات الطبّ النفسی، د.م: موسسه الکویت للتقدم العلمی، مرکز تعریب العلوم الصحیه.

الصباح، محمد علی (1411ق.)، عنترة بن شداد: حیاته و شعره، الطبعة الأولی، بیروت، دار الکتب العلمیة.

الفاخوری، حنا (1385ش.)، الجامع فی تاریخ الأدب العربی، المجلد الأوّل، الطبعة الثالثة ، قم، انتشارات ذوی القربی.

عامود، بدر الدین (2001م.)، علم النفس فی القرن العشرین، دمشق، اتحاد الکتاب العرب.

عزت راجح، احمد (1968م.)، اصول علم النفس، الطبعة السابعة، القاهرة، دارالکتاب العربی للطباعة والنشر.

عنترة، (1992م.)، الدیوان، التقدیم والهوامش مجید طرّاد، الطبعة الأولی، بیروت، دار الکتاب العربی.

المختاری، زین الدین (1998م.)، المدخل إلی نظریة النقد النفسی، تلمسان، منشورات اتحادالکتاب العرب.

موسی، نبیل (2002م.)، موسوعة مشاهیر العالم(أعلام علم النفس و…)، الطبعة الأولی، بیروت، دار الصداقة العربیة.

الوائلی، کریم عبد هلیل (2002م.)، الشعر الجاهلی قضایاه و ظواهره الفنیة، الطبعة الثانیة صنعاء، مکتبة الجیل.

الفارسیة

پروین، لارنس ای (1372)، روان‌شناسی شخصیت، مترجم: جوادی و کدیور، تهران: بعثت.

ساعتچی، محمود (1377ش)، نظریه‌پردازان و نظریه‌ها در روان‌شناسی، چاپ اول، تهران: سخن.

شولتز، دوان و سیدنی الن شولت (1377ش.)، نظریه‌هایشخصیت، مترجم: یحیی سید محمدی، تهران: هما.

فرجی، ذبیح الله (1352ش.)، عقده‌ها، تهران: کاویان.

کریمی، یوسف (1377ش.)، روان‌شناسی شخصیت، چاپ چهارم، تهران: مؤسسه نشر ویرایش.

منوچهریان، پرویز (1362ش.)، عقدةحقارت (شناخت تحلیلی و راه درمان آن)، چاپ اول، تهران: گوتنبرگ.

یاوری، حورا، (1374ش.)، روان‌کاوی و ادبیات، دو متن، دو انسان، دو جهان، تهران: تاریخ ایران.

المقالات

احمد ناجی، عبدالغنی، (1394ق.)، «مواقف العزة فی الشعر العربی»، مجلةالأزهر، السنة السادسة والأربعون، صص 836–839.

ایمانیان، حسین، (بهار 1392ش.) «تصاویر سپاهی‌گری در عاشقانه‌های عنترة بن شداد»، فصلنامة لسان مبین، سال چهارم، شماره 11، صص 37-54.

بهیج، علی غریب (دیسمبر 1980م.) «الشعراء والحب»، مجلة الأدب واللغات الجدید، العدد 215، ص 24- 27.

الصائغ، عبداله (1409ق.) «طیف الحبیبة فی الشعر العربی قبل الإسلام»، مجلة آداب الرافدین، العدد 18، صص 29-68.

عرب، عباس، یونس حق پناه، (1390ش.) «تحلیل روان‌شناسی اشعار صعالیک براساس مکتب آدلر»، مجله زبان و ادبیات عربی، شماره 5، صص 115- 144.

قبادی، حسینعلی (1388ش.)، «نقد و بررسی شخصیت زال از دیدگاه آلفرد آدلر»، فصلنامه نقد ادبی، سال دوم، شماره7، صص 91- 119.

ناصحی، عباسعلی، فیروزه رئیسی (1386ش.)، «مروری بر نظریات آدلر»، مجله تازه‌های علوم شناختی، سال9، شماره 1، صص 55-66.