نقدی بر سُست‌نقد نوشته‌شده بر «الدراسة»

نوع المستند: علمی - پژوهش

المؤلف

استاد زبان و ادبیات عربی دانشگاه فردوسی مشهد

المستخلص

گفتار پیشِ رو نقدی است بر نوشته‌ای انتقادی که مدّتی پیش دربارة کتاب دراسة و نقد فی مسائل بلاغیة هامّة نوشته شد؛ تأمل در این نوشته گویای آن است که خَلف ناصالح، مولود «یوم و لیلة» نیست و جنبۀ اتفاقی ندارد؛ بلکه بر مبنای «و نادی فی قومه و قال خُذوا حِذرَکم و أعِدّوا العُدّة، لَقد جاءَکم شاذٌّ و قال شیئاً عَجباً» چشم گشوده‌است.
نقد یادشده برای دستیابی به اهداف خود تلاش خسته‌کننده‌ای را به کار می‌گیرد؛ کتاب را بارها از جنبه‌های مختلف تَصفُّحِ لَمْسی می‌نماید و با چشم ظاهربین به آن می‌نگرد تا شاید ره‌آوردی را هرچند ناچیز در رَحل اندازد؛ غافل از اینکه عیب خود می‌نماید و بر حُسْن طرف می‌افزاید. چراکه در همان حال ‌که از طول یک «جمله» می‌نالد و بر جدایی «دو ضمّه» اشک می‌ریزد، در همان «جمله» خود «فاعل» را به جای «نائب فاعل» می‌نشاند! زیرا درک چنین مواردی از «بَصَر» برنمی‌آید.
همین نقدِ سست، با عناوین معرکه‌آرایی همچون: شکلی، محتوایی، اصطلاحات تخصصی، نظرات تحلیلی، روش ارائۀ مطالب، و شیوۀ ارجاعات دست‌وپا می‌زند و به هر حشیشی متوسل می‌شود که از اول تا انتها، غلط، عوامانه و کودکانه است و در متن این مقاله به صورت مستدل و منطقی، پاسخ آن آمده‌است: «فوَقَعَ الحقُّ و بَطَلَ ما کانوا یعملونَ».

الكلمات الرئيسية


کتابنامه

الف) عربی

ابن‌خلکان (1968 م)، وفیات الأعیان، تحقیق احسان عباس، بیروت.

ازهری، خالد بن عبدالله (بی‌تا)، شرح تصریح التوضیح، مصر: دارالفکر.

امین، الخولی (1996 م)، فن القول، قاهره: دارالکتب.

بدوی، احمد (1996 م)، اسس النقد الأدبی عندالعرب، دارنهضة مصر.

تبریزی خطیب، یحیی بن علی (بی‌تا)، شرح معلقات عشر، بیروت: دارالأرقم.

تفتازانی، سعدالدّین (1330 هـ)، مطوّل، مطبعة احمد کامل.

ثعالبی، ابومنصور (1405 هـ)، الإعجاز و الإیجاز، لبنان: الغصون.

جبر، ضومط (بی‌تا)، الخواطر الحسان.

جرجانی، سید شری (1330 هـ)، حواشی بر مطوّل، مطبعة احمد کامل.

رضی استرآبادی، محمد بن حسن (بی‌تا)، شرح کافیة، ایران: المکتبة المرتضویة.

سکّاکی، یوسف بن ابی‌بکر (1407 هـ ـ 1987 م)، مفتاح العلوم، دارالکتب العلمیّة.

عباس، حسن (1966 م)، النّحو الوافی، مصر: دارالمعارف.

فاضلی، محمد (1388 هـ)، دراسة ونقد فی مسائل بلاغیّه هامّة، مشهد: سازمان سمت و دانشگاه فردوسی مشهد.

المعرّی، ابوالعلاء احمد (1410 هـ)، سقط الزند، بیروت: دارالکتب العلمیّه.

مندور، محمد (1997م)، النّقد والنقاد المعاصرون، مصر: دار نهضة.

هاشمی، سید احمد (1393 هـ 1973 م)، میزان الذّهب، بیروت: دارالکتب العلمیة.

هاشمی، سید احمد (1383 هـ)، جواهر البلاغه، مصر: المکتبة التجاریة الکبری.

ب) فارسی

ابن‌مالک ( 1364 هـ)، الفیّۀ (شرح ابن‌عقیل)، تحقیق: محمد محیی‌الدّین، تهران: ناصرخسرو.

حافظ، خواجه شمس‌الدین محمد (1382)، دیوان، نقد و شرح غزل‌های حافظ، تصحیح و تعلیق: دکتر استعلامی، تهران: سخن.

سعدی، مصلح‌الدین (1385)، گلستان ضمیمه کلیات،  تهران: هرمس.

مولانا، جلال‌الدین محمد بلخی (1379 هـ)، مثنوی تصحیح و تعلیق دکتر استعلامی، تهران.

 


المجلد 12، العدد 41
الربيع 1438
الصفحة 221-242
  • تاريخ الاستلام: 22 ديسمبر 2016
  • تاريخ المراجعة: 30 يناير 2017
  • تاريخ القبول: 12 فبراير 2017