مهاجرت اقوام و مسائل زبانی ـ فرهنگی (نمونة موردپژوهانه: مهاجرت عرب‌های جنگ‌زده به مشهد مقدس)

نوع المستند: علمی - پژوهش

المؤلف

استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه حکیم سبزواری

المستخلص

زبان و فرهنگ دو مقولة درهم‌تنیده و پویا هستند که در پی برخی عوامل همچون مهاجرت، دستخوش تغییر و دگرگونی می‌شوند. مهاجرت اقوام عرب و جنگ‌زدة دهة شصت به مشهد مقدس و انتقال زبان و فرهنگ عربی به این شهر، چالش‌هایی را برای این زبان و فرهنگ و گویشوران آن به وجود آورده و حوزة کاربرد آن را نسبت به گذشته محدودتر ساخته‌است. ‏ سیاست‌گذاران و برنامه‌ریزان زبانی و مسئولان شهری با مطالعه و برنامه‌ریزی دقیق می‌توانند ضمن ازبین‌بردن این چالش‌ها، از حضور این گروه در مشهد برای رونق گردشگری شهری استفاده کنند.
نگارنده در جستار حاضر، از روش کیفی (مصاحبه) بهره برده، سپس با استفاده از فن «تحلیل مضمون»، چالش‌های فراروی این زبان و فرهنگ را مورد مطالعه قرار داده‌است. نتایج حاصل از این تحقیق نشان می‌دهد زبان و فرهنگ عربی در اثر تماس با زبان و فرهنگ جامعة مقصد، از مرحلة هم‌ترازی گذشته و رو به زوال است و با اقداماتی همچون: اعتباربخشی به جایگاه اجتماعی این زبان و احیای فرهنگ و آداب‌ورسوم عربی، از طریق برگزاری جشنواره‌های مخصوص این گروه، می‌توان آن را حفظ کرد و از آن برای شکوفایی گردشگری شهری و تأمین نیروی انسانی متخصص در این صنعت بهره برد.
 

الكلمات الرئيسية


کتابنامه

کتب

1) عربی

جمیل‌ز‌اده، حبیب (1392): دیوان الأطفال، چاپ اول، مشهد، نشر المهجر.

عبدالتواب، رمضان (1985م): المدخل الی علم اللغة و مناهج البحث اللغوی، الطبعة الثانیة، القاهره، مکتبة خانجی.

عبدالعزیز، محمدحسن (2009): علم اللغة الإجتماعی، القاهره، مکتبة الآداب.

القاسمی، علی (2009م): لغة الطفل العربی؛ دراسات فی السیاسة اللغویة و علم اللغة النفسی، الطبعة الأولی، بیروت، مکتبة لبنان ناشرون.

کلماس، فلوریان (2009م): دلیل سوسیولسانیات، مترجم خالد الأشهب و ماجدولین النهیبی، الطبعة الأولی، بیروت، المنظمة العربیة للترجمة.

محمد داود، محمد (2016م): اللغة کیف تحیا؟... متی تموت، القاهره، دار نهضة مصر.

2) فارسی

احمدزاده، شیده (1391): مهاجرت در ادبیات و هنر، چاپ اول، تهران: سخن.

اسپولسکی، برنارد (1392): جامعه‌شناسی زبان، مترجم: سیده نسترن پزشکی، چاپ اول، تهران: روزآمد.

بشیرنژاد، حسن (1390): مرگ زبان، مبحثی در جامعه‌شناسی زبان، چاپ اول، آمل: شمال پایدار.

داوری اردکانی، نگار و آذر دخت جلیلیان (1392): جامعه‌شناسی زبان، برنامه‌ر‌یزی فارسی و نگرش‌های زبانی، چاپ اول، تهران: جامعه‌شناسان.

رضوی‌فر، جعفر و سعید خیاط مقدم (1380): مدیریت و صنعت گردشگری، چاپ اول، مشهد: محقق.

لهسائی زاده، عبدالعلی (1368): نظریات مهاجرت، شیراز: نوید.

کرامش، کلر (1390): زبان و فرهنگ، مترجم: فریبا غضنفری و دیگران، چاپ اول، تهران: امیرکبیر.

مدرسی، یحیی (1393): زبان و مهاجرت، پیامدهای زبانی مهاجرت ایرانیان به امریکا، چاپ اول، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

-----، ---- (1368): درآمدی بر جامعه‌شناسی زبان، چاپ اول، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.

موحد، علی (1386): گردشگری شهری، چاپ اول، اهواز: دانشگاه شهید چمران.

نجف‌زاده، علی (1392): گروه‌های مهاجر به مشهد از صفویه تاکنون، مشهد: مرکز پژوهش‌های شورای اسلامی شهر مشهد.

نوری، سید محمدرضا و علی مقدس‌نیا (1366): بررسی وضعیت تغذیه‌ا‌ی مهاجرین جنگی به‌ویژه گروه‌های آسیب‌پذیر در شهرک شهید بهشتی مشهد مقدس، مشهد، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مشهد.

واین‌ر‌ایش، اوریل (بی تا): برخورد زبان‌ها، مترجم: حمید سرهنگیان و ناصر بقایی، تبریز: چاپخانه آذرآبادگان، انتشارات دانشگاه آزادآبادگان؛ 156.

مقالات و پایان‌نامه‌ها

1) عربی

بادیس، لهویمل و حسنی نورالهدی (2014م): «التعدد اللغوی فی الجزائر و انعکاساته علی تعلیمیة اللغة العربیة» مجله الممارسات اللغویة، دانشگاه مولود معمری، المجلد 5، العدد 30، صص 101- 124.

2) فارسی

بشیرنژاد، حسن (1383): «زبان‌های محلی ایران و خطر انقراض»، مجلة ‌فرهنگ مردم ایران، شماره 5 و 6، صص 84-65.

حیدریان شهری، احمدرضا و مصطفی مهدوی‌آرا (1395): «بررسی فرصت‌های شغلی مرتبط با رشتة ‌زبان عربی، بررسی موردی شهر مشهد»، مجله علمی ـ پژوهشی انجمن علمی زبان و ادبیات عربی، دوره 12، ش 39، تابستان 1395، از ص 231-259.

رستمعلی‌ز‌اده، ولی‌ا‌لله و علی قاسمی اردهائی (1391): «آثار و پدیده‌های جمعیتی ـ اجتماعی مهاجرت‌های جنگ تحمیلی در جامعة ‌ایران»، نشریة ‌پژوهشنامه دفاع مقدس، شماره 2، دورة ‌اول، تابستان 1391: از ص 59-79.

ضیائی، احمد و لیلا فرمانی (1390): «ارزیابی گردشگران اروپایی از عملکرد راهنمایان تور در ایران»، نشریة ‌مطالعات مدیریت گردشگری، بهار و تابستان 1390، شماره 15. از صفحه 29-59.

عابدی جعفری، حسن و دیگران (1390): «تحلیل مضمون و شبکه مضامین، روشی ساده...»، نشریة ‌اندیشه مدیریت راهبردی، سال پنجم، شماره دوم، پاییز و زمستان 1390، شماره پیاپی 10، صص 198-151.

محمدزاده، فاطمه (1390): «بررسی ریشه‌های اجتماعی شکل‌گیری زبان فعلی مردم آذربایجان»، (پایان نامة ‌کارشناسی ارشد)، دانشگاه مازندران، دانشکده علوم انسانی ـ اجتماعی، دانشگاه مازندران.