التقابلات الجمالیة فی الاستعارات القرآنیة

المؤلفون

المستخلص

    ترتکز أغلبیة التخریجات للاستعارة علی الأساس التشبیهی منها، و إدراک وجه الشبه، و توضیح أنّ الاستعارة کیف تجعل المتلقی یتناسی التشبیه عبر آلیات الترشیح و التخییل و... و لکن القرآن الکریم لکونه کلام الله الخالد کان و لایزال منبعاً ثرّاً للجمال الفنی، لا تنقضی عجائبه و لا تنفد طاقاته التعبیریة و الإیحائیة مهما امتاح منه الماتحون. و قد حاولنا فی خطوة متواضعة أن ننظر إلی بعض الاستعارات الواردة فی القرآن الکریم من زاویة أخری لاستجلاء جانب آخر من جمالیات البیان القرآنی.


 تحاول هذه المقالة أن توضّح بعض عناصر الجمال فی الاستعارات القرآنیة من منظور التقابلات المتضادة و المتشاکلة، و دلالات الالفاظ المرکزیة و الهامشیة، و کذلک إیحاءات الکلمات و ظلالها و أصدائها العقلیة و العاطفیة ... و ذلک علی الرغم من قلة أدوات الباحثین و إمکاناتهم المعرفیة و الأدبیة، متشجعاً بأنهم هو أیضاً یعدّ أحد المخاطبین بخطاب القرآن الکریم، و له الحق کأی مسلم أن یتحدث عن القرآن الکریم بدافع الشوق إلی أن یکون أقلّ المساهمین فی إثارة الحوار حول جمالیات القرآن الکریم و إن کان مخطئاً فیما قال و کتب، فقصاری جهده أن یحصرکل أمله و رجائه فی الله عزّوجل، کما قال الشاعر (المولوی، ۱۳۷۴ﻫ ش/۲،۹۱۳):


چو امیدت به ما بود، زاغ گیری، هما بود         همه عذرت وفا بود که سلام علیکُم


 

الكلمات الرئيسية


-      القرآن الکریم       

-      ابوموسی، محمّد محمّد. (۲۰۰۴). التصویر البیانی. (ط ۵). القاهرة. مکتبة وهبة.       

-      التفتازانی، سعد الدین. (د.ت). کتاب المطول. قم. منشورات مکتبة الداوری.     

-  الجرجانی، عبدالقاهر. (۲۰۰۳). دلائل الإعجاز. بیروت. المکتبة العصریة.                 

- جمعة، حسین. (۲۰۰۵). التقابل الجمالی فی النص القرآنی. (ط ۱). دمشق. دار النمیر.    

- الروبی، ألفت کمال. (۲۰۰۷). نظریة الشعر عند الفلاسفة المسلمین. بیروت. دار التنویر.         

- الزرکشی، بدر الدین. (۲۰۰۷). البرهان فی علوم القرآن. (ط ۱). بیروت. دار الکتب العلمیة.    

-         الزمخشری. (د.ت). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل.                                                                                - سید قطب. (۲۰۰۷). التصویر الفنی فی القرآن. (ط ۱۹). القاهرة. دار الشروق.         

-      شاکر، محمود محمّد. (۲۰۰۲). مداخل إعجاز القرآن. (ط ۱). القاهرة. مطبعة المدنی.    

-          شرفی، عبدالکریم. (۲۰۰۷). من فلسفات التأویل إلی نظریات القراءة. (ط ۱). الجزائر العاصمة. منشورات الاختلاف.                                                                                                                                                                           - الشریف الرضی، محمّد بن حسین. (۱۴۰۷ﻫ). تلخیص البیان فی مجازات القرآن. (ط ۱). طهران. وزارة الثقافة و الإرشاد الإسلامی. مؤسسة الطبع و النشر.      

-      صافی، محمود. (۱۹۹۱). الجدول فی إعراب القرآن و بیانه. (ط ۱). دمشق _ بیروت. دار الرشید.

-      غنیمی هلال، محمّد. (۱۹۹۷). النقد الأدبی الحدیث. بیروت. دار العودة.

-      مفتاح، محمّد. (۲۰۰۵). تحلیل الخطاب الشعری (استراتیجیة التناص). (ط ۴). المغرب. المرکز الثقافی العربی.   

-      الواد، حسین. (۲۰۰۴). المتنبی و التجربة الجمالیة عند العرب. (ط ۲). بیروت. دار الغرب الإسلامی.

-      الودرنی، احمد. (۲۰۰۴). قضیة اللفظ و المعنی و نظریة الشعر عند العرب. (ط ۱). بیروت. دار الغرب الإسلامی.

-      وهبة، مجدی. (۱۹۷۴). معجم مصطلحات الأدب. (ط ۱). بیروت. مکتبة لبنان.  

-      یونس علی، محمّد محمّد. (۲۰۰۷). المعنی و ظلال المعنی. (ط ۲). لیبیا. دار المدار الإسلامی.

-      بالفارسیة :

- احمدی، بابک. (۱۳۸۰ﻫ ش). ساختار و تأویل متن. (چ ۵). تهران. نشر مرکز.     

- زمانی، کریم. (۱۳۷۲ﻫ ش). شرح جامع مثنوی معنوی. (چ ۱). تهران. انتشارات اطلاعات.

 - سعدی، مصلح بن عبدالله. (۱۳۶۵ﻫ ش). کلّیات سعدی (تصحیح فروغی). (چ ۵). تهران. امیر کبیر.           

-   شایگان، داریوش. (۱۳۸۲ﻫ ش). آسیا در برابر غرب. (چ ۴). تهران. امیر کبیر.           

- شفیعی کدکنی، محمّد رضا. (۱۳۷۰ﻫ ش). موسیقی شعر. (چ ۳). تهران. انتشارات آگاه.  

- شفیعی کدکنی، محمّد رضا. (۱۳۸۳ﻫ ش). مجلّه بخارا، شماره ۳۸، مهر _ آبان. (ادراک «بی چگونه» هنر).  

 - مولوی، جلال الدین محمّد. (۱۳۷۴ﻫ ش). دیوان شمس تبریزی (تصحیح عزیزالله کاسب). (چ ۱). تهران. نشر محمّد.    

- هاجر، مهران و. .. (۱۳۸۱ﻫ ش). واژگان ادبیات و گفتمان ادبی. (چ ۱). انتشارات آگاه.  

- نصر، سیّد حسین. (۱۳۸۵ﻫ ش). معرفت و معنویت. (چ ۳). دفتر پژوهش و نشر سهروردی.