عاشقانه‌سرایی به هنگامه‌ی حج (با نگاهی به حجازیات عمربن ابی‌ربیعه و شریف رضی)

نوع المستند: علمی - پژوهش

المؤلف

دانشگاه کاشان

المستخلص

چکیده:
حج ازجمله‌ی مراسم و آیین‌هایی است که هرساله در مکه، با شکوه و توجه خاصی انجام می‌شود. بررسی این آیین زیبا و البته مقدس، ما را با گستره‌ای از فرهنگ‌ها و اسطوره‌های نهفته در پس آن آشنا می‌کند. اگرچه هنگامه‌ی حج از آغاز، زمانی برای انجام مناسک و کارهای دینی بوده است، گاه، کام‌جویان مکه و دیگر سرزمین‌های اسلامی در دوران جاهلیت و حتی پس از ظهور اسلام، فرصت حج را غنیمت شمرده و آن را زمانی مناسب برای خوش‌گذرانی یافته‌اند. برخی شاعران نیز، چه در آغاز اسلام و چه پس از آن همواره این روزها را زمانی برای عشق‌بازی و عاشقانه‌سرایی درباره‌ی زنان حج‌‌گزار می‌دیده‌اند. در جستار پیش‌رو ضمن نگاهی به انگیزه‌های عمربن ابی‌ربیعه و شریف رضی و دیگر شاعران از غزل‌سرایی به هنگامه‌ی حج،تلاش می‌شود چرایی عاشقانه‌سرایی آن‌ها در این مراسم، از دید جامعه‌شناسی بررسی شود. بیشتر دلایل این امر به پیش از اسلام و عادت‌های دوران جاهلیت برمی‌گردد که گاه به دوران اسلامی هم رسیده است و برخی، با شرایط اجتماعی و فرهنگی و دینی پس از اسلام پیوند دارد.
به‌نظر می‌رسد حج، تنها مخصوص انجام مناسک دینی نبوده است، بلکه به مانند فستیوال‌‌ها وجشنواره‌های چندگانه‌ای بوده است که هر هنرمندی به‌گونه‌ای به نمایش مهارت خود می‌پرداخته است؛ ازجمله‌ی این هنرمندان، گروه شاعران غزل‌سرا بوده‌اند. وصف ماجراهای عاشقانه‌ی پیرامون کعبه و نحوه‌ی آشنایی با معشوقه‌ها و گفتگوهایی که میان شاعر و ایشان روی داده است و نیز راز و نیازهای طواف‌کنندگان با ذات یکتا، از رایج‌ترین درون‌مایه‌های حج‌سروده‌ها در شعر عربی دوران یادشده هستند.

الكلمات الرئيسية